બાળ મનોવિજ્ઞાન: બુદ્ધિ (Intelligence) અને બુદ્ધિઆંક (IQ) - સૂત્ર, પ્રકારો અને કોઠો (TET/TAT Special)
નમસ્કાર ભાવી શિક્ષક મિત્રો! TET અને TAT પરીક્ષાના વિભાગ-1 માં 'બાળ મનોવિજ્ઞાન' વિષય ખૂબ મહત્વનો છે. તેમાં 'બુદ્ધિ' વિશેના પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે. બુદ્ધિ કોને કહેવાય? બુદ્ધિમાપન કસોટી કોણે આપી? અને બાળકનો બુદ્ધિઆંક (IQ) કેવી રીતે શોધવો? આજે આપણે આ બધું સરળ ભાષામાં અને કોઠા દ્વારા સમજીશું.
બુદ્ધિ એટલે શું? (વ્યાખ્યાઓ)
અલગ-અલગ મનોવૈજ્ઞાનિકોએ બુદ્ધિની અલગ વ્યાખ્યા આપી છે, જે પરીક્ષામાં સીધી પૂછાય છે:
- સ્ટર્ન (Stern): "બુદ્ધિ એટલે નવી પરિસ્થિતિ સાથે સમાયોજન સાધવાની શક્તિ."
- ટર્મેન (Terman): "અમૂર્ત વિચારો કરવાની શક્તિ એટલે બુદ્ધિ."
- વેક્સલર (Wechsler): "બુદ્ધિ એટલે હેતુપૂર્વક કાર્ય કરવાની, તર્કયુક્ત વિચારવાની અને પર્યાવરણ સાથે અસરકારક વ્યવહાર કરવાની શક્તિ."
બુદ્ધિઆંક (IQ) શોધવાનું સૂત્ર
બુદ્ધિઆંક (Intelligence Quotient) શોધવાનું સૂત્ર સ્ટર્ન એ આપ્યું હતું અને તેમાં સુધારો ટર્મેન એ કર્યો હતો.
સૂત્ર: IQ = (માનસિક વય ÷ શારીરિક વય) × 100
(MA / CA) × 100
- ઉદાહરણ: જો કોઈ બાળકની શારીરિક ઉંમર ૧૦ વર્ષ હોય અને તે ૧૨ વર્ષના બાળક જેટલું વિચારી શકતું હોય (માનસિક વય ૧૨ વર્ષ), તો તેનો IQ કેટલો?
- IQ = (12 ÷ 10) × 100 = 120
બુદ્ધિઆંક મુજબ વર્ગીકરણ (Master Table)
કયો IQ ધરાવતું બાળક કેવું ગણાય? ટર્મેને દર્શાવેલું આ વર્ગીકરણ ખાસ યાદ રાખવું.
| બુદ્ધિઆંક (IQ Range) | કક્ષા (વર્ગીકરણ) |
|---|---|
| 140 થી વધુ | પ્રતિભાશાળી (Genius) |
| 120 - 140 | વિશેષ બુદ્ધિ (Very Superior) |
| 110 - 120 | ઉચ્ચ બુદ્ધિ (Superior) |
| 90 - 110 | સામાન્ય બુદ્ધિ (Average) |
| 80 - 90 | મંદ બુદ્ધિ (Dull) |
| 70 - 80 | સીમાવર્તી (Borderline) |
| 70 થી નીચે | જડ / મૂઢ (Feeble Minded) |
મહત્વના તથ્યો (One Liner GK)
- સૌપ્રથમ બુદ્ધિકસોટી કોણે રચી? - બિને અને સાયમન (1905, ફ્રેન્ચ ભાષામાં).
- બુદ્ધિઆંક (IQ) શબ્દનો સૌપ્રથમ પ્રયોગ કોણે કર્યો? - સ્ટર્ન.
- સામાન્ય વ્યક્તિનો બુદ્ધિઆંક કેટલો હોય છે? - 90 થી 110.
- 'પ્રતિભાશાળી' (Gifted) બાળકનો IQ કેટલો હોય? - 140 થી વધુ.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, શિક્ષક તરીકે તમારે વર્ગખંડમાં અલગ-અલગ બુદ્ધિશક્તિ ધરાવતા બાળકોને ભણાવવાના હોય છે. આ ટોપિક માત્ર પરીક્ષા માટે જ નહીં, પણ એક સારા શિક્ષક બનવા માટે પણ જરૂરી છે.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો