Vibhakti in Gujarati Grammar: ગુજરાતી વિભક્તિ અને તેના પ્રકારો | પ્રત્યયો અને ઉદાહરણો સાથે સંપૂર્ણ વિગતવાર માહિતી
નમસ્કાર મિત્રો! ગુજરાતી વ્યાકરણમાં વાક્યના પદો વચ્ચેનો સંબંધ જોડવાનું કામ 'વિભક્તિ' કરે છે. જ્યારે નામ કે સર્વનામને કોઈ પ્રત્યય લાગે ત્યારે તે વાક્યમાં ક્રિયાપદ સાથે જોડાય છે. પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષામાં "વિભક્તિ ઓળખાવો" એવા પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે. આજે આપણે ૮ વિભક્તિઓને એટલી ડિટેલમાં સમજીશું કે તમને જિંદગીભર યાદ રહી જશે.
૧. વિભક્તિ એટલે શું? (Definition)
નામ કે સર્વનામનો ક્રિયાપદ સાથે જે સંબંધ હોય તેને વિભક્તિ કહેવાય છે. ગુજરાતી ભાષામાં કુલ ૮ વિભક્તિઓ છે. દરેક વિભક્તિને પોતાના ચોક્કસ પ્રત્યયો હોય છે.
| ક્રમ | વિભક્તિનું નામ | કાર્ય / સંબંધ | મુખ્ય પ્રત્યય |
|---|---|---|---|
| 1 | પ્રથમા | કર્તા | - , એ |
| 2 | દ્વિતીયા | કર્મ | ને |
| 3 | તૃતીયા | કરણ (સાધન) | થી, થકી, વડે, દ્વારા |
| 4 | ચતુર્થી | સંપ્રદાન (આપવું) | ને, માટે, વાસ્તે, કાજે |
| 5 | પંચમી | અપાદાન (છૂટા પડવું) | થી, માંથી, પરથી |
| 6 | ષષ્ઠી | સંબંધ | નો, ની, નું, ના |
| 7 | સપ્તમી | અધિકરણ (સ્થળ/સમય) | માં, પર, ઉપર |
| 8 | અષ્ટમી | સંબોધન | હે!, અરે! |
૨. વિભક્તિઓની વિગતવાર સમજૂતી (Explanation with Examples)
૧. પ્રથમા વિભક્તિ (કર્તા):
ક્રિયા કરનારને કર્તા કહેવાય. આમાં ઘણીવાર કોઈ પ્રત્યય હોતો નથી અથવા 'એ' પ્રત્યય લાગે છે.
- ઉદાહરણ: રામે રાવણને માર્યો. (અહીં 'રામે' માં 'એ' પ્રત્યય છે).
૨. દ્વિતીય વિભક્તિ (કર્મ):
ક્રિયાની અસર જેના પર થાય તેને કર્મ કહેવાય. તેનો મુખ્ય પ્રત્યય 'ને' છે.
- ઉદાહરણ: શિક્ષક વિદ્યાર્થીને ભણાવે છે.
૩. તૃતીય વિભક્તિ (કરણ):
ક્રિયા કરવાનું સાધન એટલે કરણ. તેના પ્રત્યયો 'થી', 'થકી', 'વડે' છે.
- ઉદાહરણ: મેં પેનથી પત્ર લખ્યો. (અહીં લખવાનું સાધન પેન છે).
૪. ચતુર્થી વિભક્તિ (સંપ્રદાન):
કંઈક આપવાનો કે લેવાનો ભાવ હોય ત્યારે સંપ્રદાન વિભક્તિ વપરાય. તેના પ્રત્યયો 'ને', 'માટે', 'કાજે' છે.
- ઉદાહરણ: મમ્મીએ બાળકને દૂધ આપ્યું.
૫. પંચમી વિભક્તિ (અપાદાન):
જ્યારે કોઈ વસ્તુ છૂટી પડતી હોય (Separation) ત્યારે અપાદાન વિભક્તિ વપરાય. તેના પ્રત્યયો 'થી', 'થકી', 'માથી' છે.
- ઉદાહરણ: વૃક્ષ પરથી ફળ પડ્યું. (વૃક્ષથી ફળ છૂટું પડે છે).
૬. ષષ્ઠી વિભક્તિ (સંબંધ):
બે પદો વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવવા માટે વપરાય. તેના પ્રત્યયો 'નો', 'ની', 'નું', 'ના' છે.
- ઉદાહરણ: આ રમેશનું ઘર છે.
૭. સપ્તમી વિભક્તિ (અધિકરણ):
ક્રિયાનું સ્થળ કે સમય દર્શાવવા માટે અધિકરણ વિભક્તિ વપરાય. તેના પ્રત્યયો 'માં', 'પર', 'ઉપર' છે.
- ઉદાહરણ: પક્ષીઓ આકાશમાં ઊડે છે.
૮. અષ્ટમી વિભક્તિ (સંબોધન):
કોઈને બોલાવવા કે સંબોધન કરવા માટે વપરાય. આમાં કોઈ પ્રત્યય હોતો નથી, પણ 'હે!', 'અરે!' જેવા શબ્દો વપરાય છે.
- ઉદાહરણ: હે ઈશ્વર! મને બચાવ.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
મિત્રો, વિભક્તિ એ વ્યાકરણનો એવો ટોપિક છે જેની પ્રેક્ટિસ કરવાથી તમે વાક્યના અર્થને વધુ સારી રીતે સમજી શકશો. પરીક્ષામાં પ્રત્યયો યાદ રાખવા માટે નીચેનું કોષ્ટક બે-ત્રણ વાર વાંચી જજો.
વધુ વાંચો (Read More):
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો