ગુજરાતના લોકનૃત્યો (Folk Dances): ગરબા, રાસ અને આદિવાસી નૃત્યો - સંપૂર્ણ લિસ્ટ અને વિશેષતા (Culture GK)
નમસ્કાર મિત્રો! 'જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત'. આપણું ગુજરાત તેના ઉત્સવો અને નૃત્યો માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. નવરાત્રિના ગરબા હોય કે સૌરાષ્ટ્રના રાસ, દરેક પ્રદેશની પોતાની એક આગવી ઓળખ છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે "મેરાયો નૃત્ય કયા વિસ્તારનું છે?" અથવા "ટિપ્પણી નૃત્ય કોણ કરે છે?". આજે આપણે ગુજરાતના આવા જ રંગબેરંગી લોકનૃત્યો વિશે કોષ્ટક દ્વારા માહિતી મેળવીશું.
ગુજરાતના મુખ્ય લોકનૃત્યો અને વિસ્તાર (Master Table)
નીચેના કોઠામાં નૃત્યનું નામ, તે કયા વિસ્તારનું છે અને કઈ જાતિના લોકો કરે છે તેની માહિતી આપી છે.
| નૃત્યનું નામ | વિસ્તાર / જિલ્લો | કોણ કરે છે? (જાતિ) |
|---|---|---|
| ટિપ્પણી નૃત્ય | ચોરવાડ (ગીર સોમનાથ) | કોળી/ખારવણ બહેનો |
| ધમાલ નૃત્ય | ગીર (જાંબુર) | સિદ્દી લોકો |
| મેરાયો | વાવ (બનાસકાંઠા) | ઠાકોર કોમ |
| ડાંગી નૃત્ય (ચાળો) | ડાંગ | ડાંગી આદિવાસીઓ |
| પઢાર નૃત્ય | નળકાંઠો (સુરેન્દ્રનગર) | પઢાર જાતિ |
| મણિયારો | હાલાર (જામનગર) | મેર જાતિના પુરુષો |
| શિકાર નૃત્ય | ધરમપુર (વલસાડ) | આદિવાસીઓ |
મહત્વના નૃત્યો વિશે વિશેષ માહિતી (Key Facts)
૧. ગરબા અને ગરબી (Garba & Garbi):
- ગરબા: આ શક્તિની આરાધના છે. ગરબામાં મુખ્યત્વે સ્ત્રીઓ ભાગ લે છે.
- ગરબી: ગરબીનો સંબંધ કૃષ્ણ ભક્તિ સાથે છે. ગરબી મુખ્યત્વે પુરુષો ગાય છે. (દયારામની ગરબી વખણાય છે).
૨. ટિપ્પણી નૃત્ય (Tippani Dance):
- વિસ્તાર: ચોરવાડ અને વેરાવળ (જૂનાગઢ/ગીર સોમનાથ).
- કોણ કરે છે? કોળી અને ખારવણ બહેનો.
- વિશેષતા: હાથમાં લાંબી લાકડી (ટિપ્પણી) લઈને જમીન ટીપતા ટીપતા આ નૃત્ય કરવામાં આવે છે.
૩. ધમાલ નૃત્ય (Dhamal Dance):
- વિસ્તાર: જાફરાબાદ અને જાંબુર (ગીર).
- કોણ કરે છે? મૂળ આફ્રિકાના સિદ્દી લોકો.
- વિશેષતા: તેઓ નાળિયેરની કાચલીમાં કોડીઓ ભરીને જે વાદ્ય બનાવે છે તેને 'મશીરા' કહેવાય છે. સ્ત્રીઓ જે વાદ્ય વગાડે તેને 'માઈ મિશ્રા' કહે છે.
૪. ડાંગી નૃત્ય (Dangi Dance):
- વિસ્તાર: ડાંગ જિલ્લો.
- કોણ કરે છે? ડાંગના આદિવાસીઓ.
- વિશેષતા: આ નૃત્યને 'ચાળો' પણ કહેવામાં આવે છે. તેમાં માળીનો ચાળો, ઠાકર્યા ચાળો જેવા ૨૭ પ્રકારના તાલ હોય છે.
૫. મેરાયો નૃત્ય:
- વિસ્તાર: બનાસકાંઠાનો વાવ તાલુકો.
- કોણ કરે છે? ઠાકોર કોમના લોકો.
- વિશેષતા: સરખડ નામના ઘાસમાંથી 'તોરણ' જેવું ઝૂમખું બનાવવામાં આવે છે, જેને મેરાયો કહે છે.
One Liner GK (અન્ય નૃત્યો)
- પઢાર નૃત્ય: સુરેન્દ્રનગરના નળકાંઠાના પઢાર લોકો કરે છે (મંજીરા સાથે).
- હૂડો: ભરવાડ કોમનું નૃત્ય છે (તરણેતરના મેળામાં જોવા મળે છે).
- રૂમાલ નૃત્ય: મહેસાણાના ઠાકોરોનું નૃત્ય છે.
- ગોફ ગૂંથણ: સૌરાષ્ટ્રના કોળી અને કણબીઓનું નૃત્ય (દોરી ગૂંથવાની કળા).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ગુજરાતના આ નૃત્યો આપણી સાંસ્કૃતિક ધરોહર છે. પરીક્ષામાં જોડકાંમાં ખાસ કરીને 'વિસ્તાર' અને 'જાતિ' પૂછાય છે, જે ઉપરના ટેબલમાં આપેલ છે.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો