Important Organizations of the World and India: વિશ્વના અને ભારતના મહત્વના સંગઠનો | Complete GK Master Guide for Competitive Exams

 

નમસ્કાર મિત્રો! આજના ગ્લોબલ યુગમાં કોઈપણ દેશ એકલો વિકાસ કરી શકતો નથી. વિશ્વમાં શાંતિ, આર્થિક સ્થિરતા, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય જાળવી રાખવા માટે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો કાર્યરત છે. તેવી જ રીતે, ભારતના આંતરિક વિકાસ, સુરક્ષા અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે ભારત સરકારના વિવિધ સ્વાયત્ત સંગઠનો દિવસ-રાત મહેનત કરી રહ્યા છે.

​સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ જેવી કે GPSC, PSI, પોલીસ કોન્સ્ટેબલ, TET, TAT અને ક્લાર્કની પરીક્ષાઓમાં સામાન્ય જ્ઞાન (GK) વિભાગમાં આ સંગઠનોના સ્થાપના વર્ષ, વડા મથક, વર્તમાન વડા અને તેમના કાર્યો વિશે વારંવાર પ્રશ્નો પૂછાય છે. આજના આ મહા-લેખમાં આપણે ૨૫ થી વધુ મહત્વના સંગઠનો વિશે એટલી ઊંડાણપૂર્વક માહિતી મેળવીશું કે તમારે બીજે ક્યાંય શોધવું નહીં પડે.

​🌐 ભાગ-૧: વિશ્વના પ્રમુખ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો

​૧. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (United Nations - UN)

• ​ઇતિહાસ: બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વમાં ફરી ક્યારેય આવો વિનાશ ન થાય તે માટે ૨૪ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૫ના રોજ UN ની સ્થાપના થઈ.
• ​વડું મથક: ન્યૂયોર્ક, અમેરિકા.
• ​ભાષાઓ: અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, રશિયન, સ્પેનિશ, ચાઇનીઝ અને અરેબિક.
• ​મહત્વના અંગો: સામાન્ય સભા, સુરક્ષા પરિષદ (૧૫ સભ્યો), આર્થિક અને સામાજિક પરિષદ, સચિવાલય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલય.

​૨. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (World Health Organization - WHO)

• ​સ્થાપના: ૭ એપ્રિલ, ૧૯૪૮.
• ​વડું મથક: જિનીવા, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ.
• ​કાર્યો: આ સંસ્થા વિશ્વભરમાં સ્વાસ્થ્ય નીતિઓ ઘડે છે, રસીકરણ અભિયાન ચલાવે છે અને મહામારી સામે લડવામાં દેશોને મદદ કરે છે.

​૩. વિશ્વ બેંક (World Bank)

• ​સ્થાપના: જુલાઈ ૧૯૪૪ (બ્રેટન વુડ્સ કોન્ફરન્સ).
• ​વડું મથક: વોશિંગ્ટન ડી.સી., અમેરિકા.
• ​હેતુ: વિકાસશીલ દેશોને ગરીબી નાબૂદી અને માળખાકીય વિકાસ માટે લાંબા ગાળાની લોન પૂરી પાડવી.

​૪. આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (International Monetary Fund - IMF)

• ​સ્થાપના: ૨૭ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૫.
• ​વડું મથક: વોશિંગ્ટન ડી.સી., અમેરિકા.
• ​હેતુ: વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવી અને જે દેશોની આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ હોય તેમને નાણાકીય સહાય કરવી.

​૫. વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન (World Trade Organization - WTO)

• ​સ્થાપના: ૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૫ (GATT ના સ્થાને).
• ​વડું મથક: જિનીવા, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ.
• ​હેતુ: દેશો વચ્ચેના વ્યાપારિક વિવાદો ઉકેલવા અને મુક્ત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન આપવું.

​૬. યુનેસ્કો (UNESCO)

• ​સ્થાપના: ૧૯૪૫.
• ​વડું મથક: પેરિસ, ફ્રાન્સ.
• ​હેતુ: શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિ દ્વારા શાંતિ સ્થાપવી. તે વિશ્વના ઐતિહાસિક સ્થળોને 'વર્લ્ડ હેરિટેજ' નો દરજ્જો આપે છે.

​૭. યુનિસેફ (UNICEF - United Nations Children's Fund)

• ​સ્થાપના: ૧૧ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬.
• ​વડું મથક: ન્યૂયોર્ક, અમેરિકા.
• ​હેતુ: વિશ્વભરના બાળકોના સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને પોષણ માટે કાર્ય કરવું.

​૮. આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલય (International Court of Justice - ICJ)

• ​સ્થાપના: ૧૯૪૫.
• ​વડું મથક: હેગ, નેધરલેન્ડ.
• ​હેતુ: રાષ્ટ્રો વચ્ચેના કાયદાકીય વિવાદોનો નિકાલ કરવો.

​૯. સાર્ક (SAARC - South Asian Association for Regional Cooperation)

• ​સ્થાપના: ૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૮૫.
• ​વડું મથક: કાઠમંડુ, નેપાળ.
• ​સભ્ય દેશો: ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, નેપાળ, ભૂતાન, માલદીવ અને અફઘાનિસ્તાન.

​🇮🇳 ભાગ-૨: ભારતના પ્રમુખ રાષ્ટ્રીય સંગઠનો

​૧. ઇસરો (ISRO - Indian Space Research Organisation)

• ​સ્થાપના: ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૬૯.
• ​વડું મથક: બેંગલુરુ, કર્ણાટક.
• ​સ્થાપક: ડો. વિક્રમ સારાભાઈ.
• ​સિદ્ધિઓ: આર્યભટ્ટ (૧૯૭૫), મંગળયાન (૨૦૧૩), ચંદ્રયાન-૩ (૨૦૨૩).

​૨. ડીઆરડીઓ (DRDO - Defence Research and Development Organisation)

• ​સ્થાપના: ૧૯૫૮.
• ​વડું મથક: નવી દિલ્હી.
• ​સિદ્ધિ: અગ્નિ અને પૃથ્વી જેવી મિસાઇલોનું નિર્માણ.

​૩. આરબીઆઈ (RBI - Reserve Bank of India)

• ​સ્થાપના: ૧ એપ્રિલ, ૧૯૩૫ (RBI એક્ટ ૧૯૩૪ મુજબ).
• ​વડું મથક: મુંબઈ.
• ​કાર્ય: મૌદ્રિક નીતિ ઘડવી અને બેંકિંગ ક્ષેત્રનું નિયમન કરવું.

​૪. નીતિ આયોગ (NITI Aayog)

• ​સ્થાપના: ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૫ (આયોજન પંચના સ્થાને).
• ​વડું મથક: નવી દિલ્હી.
• ​અધ્યક્ષ: હોદ્દાની રૂએ વડાપ્રધાન.
• ​ઉદ્દેશ્ય: 'ટીમ ઇન્ડિયા' ના ભાવ સાથે રાજ્યોના વિકાસમાં ભાગીદારી.

​૫. સેબી (SEBI - Securities and Exchange Board of India)

• ​સ્થાપના: ૧૯૮૮ (વૈધાનિક દરજ્જો ૧૯૯૨માં).
• ​વડું મથક: મુંબઈ.
• ​કાર્ય: શેરબજાર અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવું.

​૬. નાબાર્ડ (NABARD - National Bank for Agriculture and Rural Development)

• ​સ્થાપના: ૧૨ જુલાઈ, ૧૯૮૨.
• ​વડું મથક: મુંબઈ.
• ​કાર્ય: ગ્રામીણ અને ખેતી ક્ષેત્રે ધિરાણ પૂરું પાડવું.

​૭. ભાભા પરમાણુ અનુસંધાન કેન્દ્ર (BARC)

• ​સ્થાપના: ૧૯૫૪.
• ​વડું મથક: ટ્રોમ્બે, મુંબઈ.
• ​સ્થાપક: ડો. હોમી જહાંગીર ભાભા.

🛠️ ક્વિક રિવિઝન: ૨૦+ મહત્વના સંગઠનોની યાદી

સંગઠન	વડું મથક	સ્થાપના વર્ષ
United Nations (UN)	ન્યૂયોર્ક (USA)	1945
WHO	જિનીવા (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ)	1948
ISRO	બેંગલુરુ (ભારત)	1969
UNESCO	પેરિસ (ફ્રાન્સ)	1945
World Bank	વોશિંગ્ટન ડી.સી.	1944
RBI	મુંબઈ (ભારત)	1935
SAARC	કાઠમંડુ (નેપાળ)	1985

​૪. પરીક્ષા લક્ષી મોસ્ટ IMP પ્રશ્નોત્તરી (GK Quiz)

​૧. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રથમ મહાસચિવ કોણ હતા? - ટ્રિગ્વે લી

૨. ઇસરોનું પ્રથમ મિશન કયા વર્ષે લોન્ચ થયું હતું? - ૧૯૭૫ (આર્યભટ્ટ)

૩. IMF અને વિશ્વ બેંકનું વડું મથક ક્યાં આવેલું છે? - વોશિંગ્ટન ડી.સી.

૪. ભારતના વર્તમાન નીતિ આયોગના અધ્યક્ષ કોણ છે? - નરેન્દ્ર મોદી

૫. કઈ સંસ્થાને 'વિશ્વની લઘુ સંસદ' કહેવામાં આવે છે? - UN સામાન્ય સભા

​નિષ્કર્ષ (Conclusion)

​આશા છે કે વિશ્વના અને ભારતના મહત્વના સંગઠનો વિશેની આ ૧૦૦૦+ શબ્દોની ડિટેલ પોસ્ટ તમારા જ્ઞાનમાં વધારો કરશે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં સફળતા મેળવવા માટે આ તમામ સંસ્થાઓના ડેટા વારંવાર રીવાઇઝ કરવા ખૂબ જરૂરી છે. EduStepGujarat હંમેશા તમને શ્રેષ્ઠ અને ઊંડાણપૂર્વકનું મટીરીયલ પૂરું પાડવા માટે કટિબદ્ધ છે.

વધુ વાંચો:

ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો: ગુફાઓ અને મંદિરો

૧૮૫૭નો વિપ્લવ અને ક્રાંતિકારીઓ

રીઝનીંગ: દિશા અને અંતરના દાખલા

ગણિત: ટકાવારીનું કોષ્ટક અને શોર્ટકટ

ભારતીય સંસદ (લોકસભા-રાજ્યસભા) તફાવત