નમસ્કાર ઉમેદવાર મિત્રો! ભારતીય બંધારણમાં લોકશાહીના રક્ષણ માટે સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્રની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ના સિલેબસમાં 'ન્યાયપાલિકા' (Judiciary) એક પાયાનો વિષય છે. આજે આપણે ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયતંત્ર એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટ અને રાજ્યોની વડી અદાલત એટલે કે હાઈકોર્ટ વિશે એકદમ ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરીશું.
૧. સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court - SC)
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત દિલ્હી ખાતે આવેલી છે. બંધારણના ભાગ-૫ માં અનુચ્છેદ ૧૨૪ થી ૧૪૭ માં તેની જોગવાઈ છે.
| વિગત (Parameter) | માહિતી (Information) |
|---|---|
| બંધારણીય જોગવાઈ | ભાગ-5, અનુચ્છેદ 124 થી 147 |
| કુલ ન્યાયાધીશ | 1 (CJI) + 33 અન્ય = 34 કુલ |
| નિવૃત્તિ વયમર્યાદા | 65 વર્ષ |
| નિમણૂક કોણ કરે? | રાષ્ટ્રપતિ (કોલેજિયમ સિસ્ટમ મુજબ) |
| ન્યાયાધીશની લાયકાત | HC માં 5 વર્ષ જજ અથવા 10 વર્ષ વકીલાતનો અનુભવ. |
૨. વડી અદાલત (High Court - HC)
દરેક રાજ્યમાં ન્યાય માટે એક વડી અદાલત હોય છે. બંધારણના ભાગ-૬ માં અનુચ્છેદ ૨૧૪ થી ૨૩૧ માં તેની જોગવાઈ છે.
| વિગત (Parameter) | માહિતી (Information) |
|---|---|
| બંધારણીય જોગવાઈ | ભાગ-6, અનુચ્છેદ 214 થી 231 |
| નિવૃત્તિ વયમર્યાદા | 62 વર્ષ |
| શપથ કોણ લેવડાવે? | રાજ્યપાલ (Governor) |
| સૌથી જૂની હાઈકોર્ટ | કલકત્તા હાઈકોર્ટ (1862) |
| ભારતમાં કુલ હાઈકોર્ટ | 25 હાઈકોર્ટ |
૩. ન્યાયતંત્રની મહત્વની સત્તાઓ અને રીટ (Writs)
બંધારણ મુજબ નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોના રક્ષણ માટે અદાલતો પાસે ખાસ સત્તા છે:
- સુપ્રીમ કોર્ટ (અનુચ્છેદ ૩૨): મૂળભૂત અધિકારોના ભંગ બદલ ૫ પ્રકારની રીટ બહાર પાડી શકે છે.
- હાઈકોર્ટ (અનુચ્છેદ ૨૨૬): આ જ પ્રકારની રીટ હાઈકોર્ટ પણ બહાર પાડી શકે છે.
- અભિલેખ અદાલત (Court of Record): સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ કાયમી પુરાવા તરીકે ગણાય છે (અનુચ્છેદ ૧૨૯).
૪. ગુજરાત હાઈકોર્ટ વિશે ખાસ માહિતી
- સ્થાપના: ૧ મે, ૧૯૬૦.
- સ્થળ: સોલા, અમદાવાદ.
- પ્રથમ મુખ્ય ન્યાયાધીશ: સુંદરલાલ ત્રિકમલાલ દેસાઈ.
નિષ્કર્ષ:
મિત્રો, પોલીસ અધિકારી તરીકે તમારે કાયદા અને અદાલતી પ્રક્રિયા સાથે દરરોજ કામ કરવાનું રહેશે, તેથી આ ટોપિક તમારા માટે માત્ર પરીક્ષા પૂરતો નહીં પણ પ્રેક્ટિકલ નોલેજ માટે પણ જરૂરી છે. આ પોસ્ટ તમારા સાથી મિત્રો સાથે ચોક્કસ શેર કરજો.
🔥 EduStepGujarat ટ્રેન્ડિંગ સેક્શન - અત્યારે જ વાંચો:
- 🏃 પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- ભારતનું બંધારણ: બંધારણના ૧૨ અનુસૂચિઓ અને મહત્વના અનુચ્છેદો
- ગુજરાતી વ્યાકરણ: સંધિ અને સમાસ - સંપૂર્ણ વિગતવાર નિયમો
- ઇંગ્લિશ ગ્રામર: Tenses અને Active-Passive Voice ટ્રીક્સ