નમસ્કાર ઉમેદવાર મિત્રો! ગુજરાતી ભાષાના વ્યાકરણમાં પદોના યોગ્ય વપરાશને સમજવા માટે કૃદંતનો અભ્યાસ અનિવાર્ય છે. ખાસ કરીને જ્યારે આપણે પોલીસ કોન્સ્ટેબલ કે PSI ની તૈયારી કરતા હોઈએ, ત્યારે વ્યાકરણના નાનામાં નાના મુદ્દાઓ પણ મેરિટમાં મોટો તફાવત લાવી શકે છે. કૃદંત એ સંસ્કૃત શબ્દ 'કૃત' + 'અંત' પરથી ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે કે જે પદોના અંતે 'કૃત' પ્રત્યય લાગેલો હોય. આ પદો વાક્યમાં ક્રિયા પૂરી કરતા નથી પણ વાક્યના અન્ય પદો સાથે જોડાઈને વિશેષ અર્થ પ્રગટ કરે છે. ચાલો, આજે આપણે આ મહત્વના ટોપિકને ઉદાહરણો સાથે ડિટેલમાં સમજીએ.
૧. કૃદંત એટલે શું? (Detailed Definition)
જે પદો ક્રિયાપદની જેમ ક્રિયા દર્શાવતા હોય, પરંતુ વાક્યમાં તે ક્રિયાપદને બદલે સંજ્ઞા (Noun), વિશેષણ (Adjective) કે ક્રિયાવિશેષણ (Adverb) તરીકે આવતા હોય, તેને કૃદંત કહેવાય છે. કૃદંત વાક્યમાં ક્યારેય પણ મુખ્ય ક્રિયા પૂરી કરીને પૂર્ણવિરામ લાવી શકતું નથી.
૨. કૃદંતના પ્રકારો અને ઊંડાણપૂર્વક સમજૂતી
ગુજરાતીમાં કૃદંતના મુખ્ય ૬ પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
-
વર્તમાન કૃદંત: કોઈ પણ કાળની ચાલુ ક્રિયા સૂચવે છે.
- પ્રત્યયો: તો, તી, તું, તા.
- ઉદાહરણ: તે ગાતી છોકરી કોણ છે? / નદીમાં વહેતું પાણી નિર્મળ હોય છે.
-
ભૂત કૃદંત: પૂર્ણ થયેલી ક્રિયા દર્શાવે છે.
- પ્રત્યયો: યો, ઈ, યુ (સાદું) અને એલો, એલી, એલું (પરોક્ષ).
- ઉદાહરણ: તેણે કહ્યું કામ મેં કર્યું. / બજારમાં વેચાયેલા ફળો તાજા નહોતા.
-
ભવિષ્ય કૃદંત: હવે પછી થનારી ક્રિયાનો નિર્દેશ કરે છે.
- પ્રત્યયો: નારો, નારી, નારું, નારા.
- ઉદાહરણ: મુંબઈ જનારી બસ ઉપડી ગઈ. / પરીક્ષા આપનારા વિદ્યાર્થીઓ શાંતિ જાળવે.
-
વિધ્યર્થ અથવા સામાન્ય કૃદંત: ફરજ, કર્તવ્ય કે સામાન્ય ક્રિયાનો ભાવ દર્શાવે છે.
- પ્રત્યયો: વો, વી, વું, વા.
- ઉદાહરણ: વડીલોની આજ્ઞા પાળવી જોઈએ. / આ પુસ્તક વાંચવું ખૂબ ગમશે.
-
હેત્વર્થ કૃદંત: ક્રિયાનો ઉદ્દેશ્ય કે હેતુ સ્પષ્ટ કરે છે.
- પ્રત્યયો: વા, વાને.
- ઉદાહરણ: તે સુરત ભણવા ગયો છે. / અમે રમત રમવાને મેદાનમાં એકઠા થયા.
-
સંબંધક ભૂત કૃદંત: અગાઉ થયેલી ક્રિયાનો મુખ્ય ક્રિયા સાથે સંબંધ જોડે છે.
- પ્રત્યયો: ઈ, ઈને.
- ઉદાહરણ: માતા રસોઈ બનાવીને જમવા બેઠી. / તે પુસ્તક લખી રહ્યો છે.
| કૃદંતનો પ્રકાર | મુખ્ય ઓળખ (પ્રત્યય) | પરીક્ષા લક્ષી ઉદાહરણ |
|---|---|---|
| વર્તમાન કૃદંત | તો, તી, તું, તા | રમતો છોકરો, ઉડતું પક્ષી |
| ભૂત કૃદંત | યો, ઈ, યુ / એલો, એલી, એલું | લખેલું પત્ર, વાસી ખોરાક |
| ભવિષ્ય કૃદંત | નારો, નારી, નારું | આવનાર મહેમાન, જનારી બસ |
| સામાન્ય / વિધ્યર્થ | વો, વી, વું | દૂધ પીવું, સત્ય બોલવું |
| હેત્વર્થ કૃદંત | વા, વાને | જોવા માટે, ખાવાને કાજે |
| સંબંધક ભૂત કૃદંત | ઈ, ઈને | દોડીને જવું, વિચારીને બોલવું |
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
મિત્રો, ગુજરાતી વ્યાકરણમાં કૃદંત ઓળખવા માટે તમારે માત્ર તેના અંતિમ પ્રત્યયો પર ધ્યાન આપવાનું હોય છે. જો તમે આ ૬ પ્રકારોને બરાબર સમજી લેશો, તો પરીક્ષામાં તમારો ૧ માર્ક પાક્કો થઈ જશે. આશા છે કે આ વિગતવાર પ્રસ્તવના અને સમજૂતી તમને ખૂબ જ પસંદ આવી હશે.
🔥 EduStepGujarat ટ્રેન્ડિંગ સેક્શન - અત્યારે જ વાંચો:
- 🏃 પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- ભારતનું બંધારણ: બંધારણના ૧૨ અનુસૂચિઓ અને મહત્વના અનુચ્છેદો
- ગુજરાતી વ્યાકરણ: સંધિ અને સમાસ - સંપૂર્ણ વિગતવાર નિયમો
- ઇંગ્લિશ ગ્રામર: Tenses અને Active-Passive Voice ટ્રીક્સ