Gujarat ni Nadio ane Kinare Vasela Shahero: ગુજરાતની નદીઓ અને વિશેષતા | Geography GK for Police Constable

 

નમસ્કાર મિત્રો! ગુજરાત પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ના નવા સિલેબસ મુજબ ભૂગોળ (Geography) વિભાગમાં 'નદીઓ' એક અત્યંત મહત્વનો ટોપિક છે. ગુજરાતને નદીઓનું વરદાન મળેલું છે, જેમાં નર્મદા, તાપી અને સાબરમતી જેવી મોટી નદીઓનો સમાવેશ થાય છે.

​આજે આપણે ગુજરાતની મુખ્ય નદીઓ, તેમના ઉદ્ગમ સ્થાન અને તે નદીઓના કિનારે વસેલા મહત્વના શહેરો વિશે કોષ્ટક દ્વારા સંપૂર્ણ માહિતી મેળવીશું.

​૧. ગુજરાતની મુખ્ય નદીઓ અને ઉદ્ગમ સ્થાન

ગુજરાતની નદીઓને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી શકાય: ઉત્તર ગુજરાતની નદીઓ, મધ્ય ગુજરાતની નદીઓ અને દક્ષિણ ગુજરાતની નદીઓ.

નદીનું નામ	ઉદ્ગમ સ્થાન	વિશેષતા
નર્મદા	અમરકંટક (મધ્યપ્રદેશ)	ગુજરાતની સૌથી મોટી નદી, રેવા તરીકે પણ ઓળખાય છે.
સાબરમતી	ઢેબર સરોવર (રાજસ્થાન)	ગુજરાતની સૌથી વધુ પ્રદૂષિત અને લાંબી નદી.
તાપી	મુલતાઈ (મધ્યપ્રદેશ)	સૂર્યપુત્રી તરીકે ઓળખાય છે.
મહી	અંઝેરા (મધ્યપ્રદેશ)	કર્કવૃત્તને બે વાર ઓળંગે છે.
બનાસ	શિરોહી (રાજસ્થાન)	પશ્ચિમ બનાસ, અંતસ્થ નદી છે.

​૨. નદી કિનારે વસેલા ગુજરાતના પ્રખ્યાત શહેરો

પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતા શહેરો અને તેની નદીઓની યાદી નીચે મુજબ છે.

નદી	કિનારે આવેલા શહેરો
સાબરમતી	અમદાવાદ, ગાંધીનગર, પ્રાંતિજ, વૌઠા
નર્મદા	ભરૂચ, શુકલતીર્થ, ચાંદોદ, કરનાળી
તાપી	સુરત, માંડવી
વિશ્વામિત્રી	વડોદરા (મગરોની નદી)
ભોગાવો	સુરેન્દ્રનગર, વઢવાણ
મચ્છુ	મોરબી, વાંકાનેર

​૩. પરીક્ષા માટે ઉપયોગી ખાસ તથ્યો (IMP Facts)

• ​નર્મદા: ગુજરાતની સૌથી મોટી અને લાંબી નદી છે, તેને 'ગુજરાતની જીવાદોરી' કહેવામાં આવે છે.
• ​સાબરમતી: ગુજરાતમાં વહેતી સૌથી લાંબી નદી છે (જેનું ઉદ્ગમ અને અંત બંને ગુજરાતમાં હોય તેવી).
• ​મહી: આ નદી કર્કવૃત્તને બે વાર ઓળંગતી ભારતની એકમાત્ર નદી છે.
• ​બનાસ, સરસ્વતી અને રૂપેણ: આ નદીઓ સમુદ્રને મળવાને બદલે કચ્છના રણમાં સમાઈ જાય છે, તેથી તેને 'અંતસ્થ' અથવા 'કુવારીકા' નદીઓ કહેવાય છે.
• ​શેત્રુંજી: સૌરાષ્ટ્રની સૌથી મોટી અને લાંબી નદી છે.

​નિષ્કર્ષ:

મિત્રો, ગુજરાતની ભૂગોળમાં નદીઓનું મહત્વ ઘણું છે. આવનારી પરીક્ષામાં આ કોષ્ટકમાંથી ૧-૨ માર્કસના પ્રશ્નો પૂછાવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ માહિતી તમારી નોટબુકમાં પણ લખી લેજો.

​વધુ વાંચો:

• ​ગુજરાતનો ઈતિહાસ: સિંધુ ખીણની સભ્યતા
• ​ભારતનું બંધારણ: સંપૂર્ણ સિલેબસ ગાઈડ