મૌર્ય સામ્રાજ્યનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યથી સમ્રાટ અશોક સુધીની વિગતવાર સફર | GPSC અને પોલીસ કોન્સ્ટેબલ માસ્ટર ગાઇડ
ભારતીય ઇતિહાસના પાનાઓમાં જો કોઈ સામ્રાજ્યએ ભારતને ભૌગોલિક અને રાજકીય રીતે એક તાંતણે બાંધ્યું હોય, તો તે મૌર્ય સામ્રાજ્ય છે. ઈ.સ. પૂર્વે ૩૨૧માં મગધની ધરતી પરથી શરૂ થયેલું આ સામ્રાજ્ય માત્ર ભારત જ નહીં, પણ અફઘાનિસ્તાનથી લઈને મ્યાનમાર સુધી ફેલાયેલું હતું.આ પોસ્ટમાં આપણે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના શૌર્ય, ચાણક્યની કૂટનીતિ, અને સમ્રાટ અશોકના 'ધમ્મ' વિજયની એવી વિગતો ચર્ચીશું જે ભાગ્યે જ કોઈ એક પુસ્તકમાં જોવા મળે છે.
મૌર્ય સામ્રાજ્યનો ઉદય અને વિકાસ
🛡️ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય: અખંડ ભારતના સ્વપ્નદ્રષ્ટા
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય મૌર્ય વંશના સ્થાપક હતા. તેમણે આચાર્ય ચાણક્યની મદદથી નંદ વંશના અંતિમ શાસક ધનનંદને હરાવીને સત્તા હાંસલ કરી હતી.
- સેલ્યુકસ નિકેટર સાથે યુદ્ધ: ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૫માં ગ્રીક શાસક સેલ્યુકસને હરાવીને ચંદ્રગુપ્તે હેરાત, કંદહાર અને મકરાન જીત્યા હતા.
- વહીવટી તંત્ર: કૌટિલ્યના 'અર્થશાસ્ત્ર' મુજબ તેમણે સપ્તપદી સિદ્ધાંત આપ્યો હતો.
- ગુજરાત સંદર્ભ: જૂનાગઢના શિલાલેખ મુજબ તેમના સુબા પુષ્યગુપ્તે સુદર્શન તળાવનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું, જે કૃષિ ક્રાંતિનું પ્રથમ ઉદાહરણ છે.
⚔️ બિંદુસાર: અમિત્રઘાત
ચંદ્રગુપ્ત પછી તેમનો પુત્ર બિંદુસાર ગાદી પર આવ્યો. તેમને 'અમિત્રઘાત' (શત્રુઓનો નાશ કરનાર) કહેવામાં આવે છે. તેમણે મૌર્ય સામ્રાજ્યને દક્ષિણ ભારત સુધી વિસ્તાર્યું હતું.
☸️ સમ્રાટ અશોક: ચંડાશોકથી ધર્માશોક સુધીની સફર
અશોકનો રાજ્યાભિષેક ઈ.સ. પૂર્વે ૨૬૯માં થયો હતો. તેમના જીવનની સૌથી મોટી ઘટના ઈ.સ. પૂર્વે ૨૬૧નું કલિંગનું યુદ્ધ હતું.
- હૃદય પરિવર્તન: યુદ્ધના નરસંહાર પછી અશોકે અહિંસાનો માર્ગ અપનાવ્યો.
- અશોકના શિલાલેખો: ભારતમાં શિલાલેખની પરંપરા અશોકે શરૂ કરી. જૂનાગઢના ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં આવેલો શિલાલેખ ૧૪ ધર્મઆજ્ઞાઓ ધરાવે છે.
- ધમ્મની વિભાવના: અશોકે કોઈ ખાસ ધર્મ નહીં, પણ નૈતિક જીવન જીવવાની આચારસંહિતા 'ધમ્મ' પ્રચલિત કરી.
| ક્રમ | શાસકનું નામ | સમયગાળો (ઈ.સ. પૂર્વે) | મુખ્ય સિદ્ધિ |
|---|---|---|---|
| ૧ | ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય | ૩૨૧ - ૨૯૮ | મૌર્ય વંશની સ્થાપના અને અખંડ ભારતનું નિર્માણ |
| ૨ | બિંદુસાર | ૨૯૮ - ૨૭૩ | સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર અને ગ્રીક સંબંધો |
| ૩ | સમ્રાટ અશોક | ૨૭૩ - ૨૩૨ | કલિંગ વિજય, ધમ્મનો પ્રચાર અને શિલાલેખો |
🏁 નિષ્કર્ષ (Conclusion)
મૌર્ય સામ્રાજ્યનો ઇતિહાસ એ માત્ર રાજાઓની વાર્તા નથી, પણ ભારતની વહીવટી, આર્થિક અને નૈતિક ઉન્નતિનું પ્રતીક છે. આ સામ્રાજ્યએ શીખવ્યું કે શક્તિ કરતાં શાંતિ અને ધર્મનો વિજય વધુ કાયમી હોય છે. અમને આશા છે કે આ ૨૦૦૦+ શબ્દોની માસ્ટર ગાઇડ તમારી પરીક્ષાની તૈયારીમાં સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
📝 ઓનલાઇન ક્વિઝ રિવિઝન
🎯 મૌર્ય ઇતિહાસ: વન-લાઇનર ક્વિઝ
- ૧. મૌર્ય વંશની સ્થાપના કોણે કરી હતી?
જવાબ: ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય - ૨. ચાણક્યનું અન્ય નામ શું હતું?
જવાબ: વિષ્ણુગુપ્ત અથવા કૌટિલ્ય - ૩. અશોકના શિલાલેખો સૌપ્રથમ કોણે ઉકેલ્યા હતા?
જવાબ: જેમ્સ પ્રિન્સેપ (૧૮૩૭) - ૪. ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સમયમાં કયા ગ્રીક રાજદૂતે ભારતની મુલાકાત લીધી હતી?
જવાબ: મેગસ્થનીઝ (પુસ્તક: ઇન્ડિકા) - ૫. અશોકે કયા બૌદ્ધ સાધુના પ્રભાવથી ધર્મ પરિવર્તન કર્યું હતું?
જવાબ: ઉપગુપ્ત - ૬. જૂનાગઢમાં સુદર્શન તળાવનું નિર્માણ કોણે કરાવ્યું હતું?
જવાબ: પુષ્યગુપ્ત (ચંદ્રગુપ્તનો સુબો) - ૭. કલિંગનું યુદ્ધ કયા વર્ષમાં થયું હતું?
જવાબ: ઈ.સ. પૂર્વે ૨૬૧ - ૮. મૌર્ય વંશનો અંતિમ રાજા કોણ હતો?
જવાબ: બૃહદ્રથ
- ભારતીય બંધારણની ૧૨ અનુસૂચિઓ યાદ રાખવાની સરળ ટ્રીક
- ગાંધી યુગ અને સત્યાગ્રહો: એક માસ્ટર ટેબલ
- ગુજરાતનો ભૂગોળ: જિલ્લાવાર માહિતી
- ગુજરાત પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૫: સંપૂર્ણ વિગત
- પાટણ જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને સાંસ્કૃતિક વારસો
- ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
- ચૂંટણી કાર્ડ ડાઉનલોડ કરવાની નવી પ્રોસેસ ૨૦૨૬
- 'બાળ મનોવિજ્ઞાન' વિષય વિશે જાણકારી
- Daily Current Affairs માહિતી મેળવો
- ગુજરાતના અન્ય જિલ્લાઓની માહિતી
- સામાન્ય વિજ્ઞાન:એસિડ અને બેઝ વચ્ચેનો તફાવત
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો