ભારતના રાષ્ટ્રપતિ (President of India): અનુચ્છેદ, સત્તાઓ અને સંપૂર્ણ લિસ્ટ - બંધારણ GK (Constitution)
નમસ્કાર મિત્રો! ભારતના બંધારણમાં સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદ એટલે 'રાષ્ટ્રપતિ'. તેઓ દેશના 'પ્રથમ નાગરિક' અને ત્રણેય સેનાના વડા ગણાય છે. તલાટીથી લઈને UPSC સુધીની પરીક્ષામાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પ્રક્રિયા, મહાભિયોગ અને કટોકટીની સત્તાઓ વિશે પ્રશ્નો પૂછાય છે. આજે આપણે બંધારણના ભાગ-5 માં આવતા રાષ્ટ્રપતિ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી અને અત્યાર સુધીના રાષ્ટ્રપતિઓની યાદી જોઈશું.
રાષ્ટ્રપતિ સંબંધિત મહત્વના અનુચ્છેદ (Articles Table)
બંધારણમાં અનુચ્છેદ 52 થી 62 રાષ્ટ્રપતિ સાથે સંબંધિત છે.
| અનુચ્છેદ | જોગવાઈ / વિગત |
|---|---|
| અનુચ્છેદ 52 | ભારતના રાષ્ટ્રપતિ (પદની જોગવાઈ) |
| અનુચ્છેદ 54 | રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી |
| અનુચ્છેદ 60 | રાષ્ટ્રપતિના શપથ |
| અનુચ્છેદ 61 | મહાભિયોગ પ્રક્રિયા (રાષ્ટ્રપતિને હટાવવા) |
| અનુચ્છેદ 72 | ક્ષમાદાનની સત્તા (માફી આપવી) |
રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ (Powers of President)
રાષ્ટ્રપતિ પાસે ઘણી મહત્વની સત્તાઓ હોય છે, જેમાંથી મુખ્ય નીચે મુજબ છે:
૧. નિમણૂક કરવાની સત્તા:
- વડાપ્રધાન, રાજ્યપાલ, સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના જજો, ચૂંટણી કમિશનર વગેરેની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે.
૨. કટોકટીની સત્તાઓ (Emergency Powers):
બંધારણમાં ત્રણ પ્રકારની કટોકટી છે જે રાષ્ટ્રપતિ જાહેર કરી શકે છે:
- અનુચ્છેદ 352: રાષ્ટ્રીય કટોકટી (યુદ્ધ કે બાહ્ય આક્રમણ સમયે).
- અનુચ્છેદ 356: રાષ્ટ્રપતિ શાસન (રાજ્યમાં બંધારણીય તંત્ર નિષ્ફળ જાય ત્યારે).
- અનુચ્છેદ 360: નાણાકીય કટોકટી (ભારતમાં આજ સુધી ક્યારેય લાગી નથી).
૩. વીટો પાવર (Veto Power):
- સંસદે પસાર કરેલા ખરડાને રોકી રાખવાની કે પુનઃવિચાર માટે મોકલવાની સત્તા.
ભારતના રાષ્ટ્રપતિઓની યાદી (List of Presidents)
ભારતના પહેલા રાષ્ટ્રપતિથી લઈને અત્યાર સુધી કોણ કોણ બન્યું? તે નીચેના લિસ્ટમાં જુઓ.
| ક્રમ | નામ | વિશેષતા |
|---|---|---|
| 1 | ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ | પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ (સૌથી વધુ સમય) |
| 2 | ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન | પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે રાષ્ટ્રપતિ બન્યા |
| 3 | ડૉ. ઝાકિર હુસેન | પ્રથમ મુસ્લિમ રાષ્ટ્રપતિ |
| 11 | ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ | વૈજ્ઞાનિક રાષ્ટ્રપતિ |
| 12 | શ્રીમતી પ્રતિભા પાટીલ | પ્રથમ મહિલા રાષ્ટ્રપતિ |
| 15 | શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મૂ | વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ (પ્રથમ આદિવાસી) |
પરીક્ષામાં પૂછાતા વિશિષ્ટ તથ્યો (One Liner GK)
- ભારતના પ્રથમ મહિલા રાષ્ટ્રપતિ કોણ હતા? - પ્રતિભા પાટીલ.
- કોને 'મિસાઈલ મેન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે? - ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ.
- કયા રાષ્ટ્રપતિ બિનહરીફ ચૂંટાયા હતા? - નીલમ સંજીવ રેડ્ડી.
- સૌથી વધુ સમય સુધી રાષ્ટ્રપતિ રહેનાર કોણ? - ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ.
- વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂ કયા રાજ્યના વતની છે? - ઓડિશા (તેઓ પ્રથમ આદિવાસી મહિલા રાષ્ટ્રપતિ છે).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, રાષ્ટ્રપતિનો ટોપિક બંધારણનો પાયો છે. કટોકટીના અનુચ્છેદ (352, 356, 360) અને મહાભિયોગ (61) ખાસ યાદ રાખવા.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો