નમસ્કાર મિત્રો! EduStepGujarat માં હવે આપણે 'સામાન્ય વિજ્ઞાન' (General Science) સિરીઝ શરૂ કરી રહ્યા છીએ. માનવ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે પ્રોટીન અને કાર્બોહાઈડ્રેટની જેમ 'વિટામિન્સ' પણ ખૂબ જરૂરી છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે "વિટામિન-C નું રાસાયણિક નામ શું છે?" અથવા "રતાંધળાપણું કયા વિટામિનની ઉણપથી થાય છે?". આજે આપણે આ બધું એક સરળ કોઠા (Table) દ્વારા યાદ રાખીશું.
વિટામિન્સના મુખ્ય બે પ્રકાર છે:
પાણીમાં દ્રાવ્ય (Water Soluble): વિટામિન B અને C. (આ શરીરમાં સંગ્રહ થતા નથી, પેશાબ વાટે નીકળી જાય છે).
ચરબીમાં દ્રાવ્ય (Fat Soluble): વિટામિન A, D, E, K. (યાદ રાખવાની ટ્રીક: 'KEDA' - કીડા).
વિટામિન્સ: રાસાયણિક નામ અને રોગો (Master Table)
નીચેના કોઠામાં તમામ મુખ્ય વિટામિન, તેમના વૈજ્ઞાનિક નામ અને તેની ઉણપથી થતા રોગોની માહિતી આપી છે
| વિટામિન | રાસાયણિક નામ | ઉણપથી થતો રોગ |
|---|---|---|
| વિટામિન A | રેટીનોલ (Retinol) | રતાંધળાપણું (Night Blindness) |
| વિટામિન B1 | થાયામિન | બેરી-બેરી |
| વિટામિન C | એસ્કોર્બિક એસિડ | સ્કર્વી (પેઢામાં લોહી નીકળવું) |
| વિટામિન D | કેલ્સિફેરોલ | સુક્તાન (Rickets) |
| વિટામિન E | ટોકોફેરોલ | વંધ્યત્વ (Infertility) |
| વિટામિન K | ફાઈલોક્વિનોન | લોહી ન જામવું |
વિટામિન્સ વિશેના અગત્યના તથ્યો (Most IMP Facts)
૧. વિટામિન A (રેટીનોલ):
આંખો માટે સૌથી જરૂરી વિટામિન છે.
ગાજર, પપૈયા અને દૂધમાંથી ભરપૂર મળે છે.
૨. વિટામિન C (એસ્કોર્બિક એસિડ):
ખાટાં ફળો (આમળા, લીંબુ, નારંગી) માંથી મળે છે.
ગરમીથી નાશ પામતું વિટામિન છે. (ખોરાક રાંધવાથી આ વિટામિન જતું રહે છે).
રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વધારે છે.
૩. વિટામિન D (કેલ્સિફેરોલ):
સૂર્યના સવારના કોમળ તડકામાંથી મળે છે, તેથી તેને 'Sunshine Vitamin' પણ કહેવાય છે.
હાડકાંની મજબૂતી માટે અનિવાર્ય છે.
૪. વિટામિન K:
વાગે ત્યારે લોહી જામી જવાની ક્રિયામાં મદદ કરે છે. જો આ વિટામિન ન હોય, તો લોહી વહેવાનું બંધ ન થાય.
૫. વિટામિન B12 (સાઈનોકોબાલમિન):
આ એકમાત્ર વિટામિન છે જેમાં 'કોબાલ્ટ' (Cobalt) નામનું ખનિજ તત્વ હોય છે.
વરસાદના પાણીમાં વિટામિન B12 હોય છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા One Liner Questions
કયા વિટામિનને 'સૌંદર્યનું વિટામિન' (Beauty Vitamin) કહેવાય છે? - વિટામિન E.
કયું વિટામિન શરીરમાં બનતું નથી પણ બહારથી લેવું પડે છે? - વિટામિન C.
દૂધમાં કયું વિટામિન હોતું નથી? - વિટામિન C.
રિકેટ્સ (સુક્તાન) રોગ શરીરના કયા અંગને અસર કરે છે? - હાડકાં.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, વિજ્ઞાનમાં વિટામિન્સનો ટોપિક નાનો છે પણ માર્ક્સ રોકડા અપાવે છે. રાસાયણિક નામો ખાસ યાદ કરી લેવા.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો