નમસ્કાર મિત્રો! કોઈપણ રાજ્યના વિકાસમાં નદીઓનો ફાળો અમૂલ્ય હોય છે. ગુજરાતમાં નાની-મોટી થઈને કુલ ૧૮૫ નદીઓ આવેલી છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં નદીઓને લગતા પ્રશ્નો જેવા કે "મહી નદીનું ઉદગમસ્થાન કયું?" અથવા "ઉકાઈ બંધ કઈ નદી પર છે?" વારંવાર પૂછાય છે. આજે આપણે ગુજરાતની મુખ્ય નદીઓ વિશે કોષ્ટક (Table) દ્વારા ટૂંકમાં અને સચોટ માહિતી મેળવીશું.
ગુજરાતની નદીઓના મુખ્ય ૩ ભાગ પડે છે:
તળ ગુજરાતની નદીઓ: (ઉત્તર, મધ્ય અને દક્ષિણ ગુજરાત)
સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ: (સૌથી વધુ નદીઓ સૌરાષ્ટ્રમાં છે)
કચ્છની નદીઓ: (કચ્છમાં ૯૭ નદીઓ છે પણ બધી સૂકી છે)
ગુજરાતની મુખ્ય નદીઓ: એક નજર (Master Table)
નીચેના કોઠામાં નદી, તે ક્યાંથી નીકળે છે અને તેના પર કયો બંધ (Dam) આવેલો છે તે દર્શાવ્યું છે.
| નદીનું નામ | ઉદગમસ્થાન | બંધ / વિશેષતા |
|---|---|---|
| નર્મદા | અમરકંટક (MP) | સરદાર સરોવર ડેમ |
| સાબરમતી | ઢેબર સરોવર (રાજસ્થાન) | ધરોઈ ડેમ |
| તાપી | મુલતાઈ (MP) | ઉકાઈ અને કાકરાપાર ડેમ |
| મહી | મેહદ સરોવર (MP) | વણાકબોરી અને કડાણા ડેમ |
| બનાસ | શિરોહી (રાજસ્થાન) | દાંતીવાડા ડેમ |
| ભાદર | જસદણ (રાજકોટ) | સૌરાષ્ટ્રની સૌથી લાંબી નદી |
| શેત્રુંજી | ગીરની ટેકરીઓ | ખોડિયાર ડેમ |
નદીઓ વિશેની રોચક માહિતી (Key Facts)
૧. નર્મદા (Narmada):
ગુજરાતની સૌથી મોટી નદી છે. તેને 'ગુજરાતની જીવાદોરી' (Lifeline) કહેવાય છે.
તેનું બીજું નામ 'રેવા' છે. તે અમરકંટક (મધ્યપ્રદેશ) માંથી નીકળે છે.
૨. સાબરમતી (Sabarmati):
ગુજરાતની સૌથી લાંબી નદી છે (લંબાઈ: ૩૭૧ કિમી).
ગાંધીનગર અને અમદાવાદ બંને આ નદીના કિનારે વસેલા છે.
૩. મહી (Mahi):
આ એકમાત્ર એવી નદી છે જે 'કર્કવૃત્ત' (Tropic of Cancer) ને બે વાર ઓળંગે છે.
તેને 'મહીસાગર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
૪. તાપી (Tapi):
આ નદીને 'સૂર્યપુત્રી' કહેવામાં આવે છે.
તે એકમાત્ર નદી છે જેનો જન્મદિવસ (અષાઢ સુદ સાતમ) ઉજવવામાં આવે છે.
૫. સરસ્વતી, બનાસ અને રૂપેણ:
આ ત્રણ નદીઓને 'કુંવારિકા નદીઓ' કહેવાય છે, કારણ કે તે દરિયાને મળતી નથી પણ કચ્છના નાના રણમાં સમાઈ જાય છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
સૌરાષ્ટ્રની સૌથી લાંબી નદી કઈ? - ભાદર.
કચ્છની સૌથી મોટી નદી કઈ? - ખારી.
'કિરાતકન્યા' તરીકે કઈ નદી ઓળખાય છે? - હાથમતી.
સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી કઈ નદીના કિનારે છે? - નર્મદા.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ભૂગોળમાં નદીતંત્રનો વિષય બહુ વિશાળ છે, પણ જો તમે ઉપરનું ટેબલ અને મુખ્ય તથ્યો યાદ રાખી લો, તો પરીક્ષામાં વાંધો નહીં આવે.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો