ગુજરાતના અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો (Sanctuaries & National Parks): લિસ્ટ, જિલ્લા અને વિશેષતા - GK
નમસ્કાર મિત્રો! ગુજરાત વન્યજીવનની દ્રષ્ટિએ ખૂબ સમૃદ્ધ રાજ્ય છે. સમગ્ર એશિયામાં એકમાત્ર ગુજરાતના ગીર જંગલમાં 'સિંહ' (Asiatic Lion) જોવા મળે છે. ગુજરાતમાં કુલ ૪ નેશનલ પાર્ક અને ૨૩ અભયારણ્યો આવેલા છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે કયું અભયારણ્ય કયા જિલ્લામાં આવેલું છે અને તે કયા પ્રાણી માટે પ્રખ્યાત છે. આજે આપણે કોષ્ટક દ્વારા તેની સંપૂર્ણ માહિતી મેળવીશું.
તફાવત જાણો (Difference):
- અભયારણ્ય (Sanctuary): અહીં માનવીય પ્રવૃત્તિઓ (જેમ કે લાકડા કાપવા, પશુ ચરાવવા) પર અમુક અંશે છૂટછાટ હોય છે.
- રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (National Park): આ આરક્ષિત વિસ્તાર છે. અહીં માનવીય પ્રવૃત્તિઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હોય છે.
.jpeg)
ગુજરાતના ૪ નેશનલ પાર્ક (National Parks)
ગુજરાતમાં માત્ર ૪ જ નેશનલ પાર્ક છે, જે નીચે મુજબ છે:
| નેશનલ પાર્કનું નામ | જિલ્લો | મુખ્ય પ્રાણી / વિશેષતા |
|---|---|---|
| ગીર નેશનલ પાર્ક | ગીર સોમનાથ | એશિયાઈ સિંહ (Lion) |
| કાળિયાર નેશનલ પાર્ક | વેળાવદર (ભાવનગર) | કાળિયાર (Blackbuck) |
| વાંસદા નેશનલ પાર્ક | નવસારી | દીપડા અને ચોશિંગા |
| મરીન નેશનલ પાર્ક | જામનગર (દરિયા કિનારે) | પરવાળા, જેલી ફિશ, ઓક્ટોપસ |
ગુજરાતના મહત્વના અભયારણ્યો (Important Sanctuaries)
નેશનલ પાર્ક સિવાય, ગુજરાતમાં ઘણા મહત્વના અભયારણ્યો છે જે પરીક્ષામાં પૂછાય છે:
૧. નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય:
- સ્થળ: અમદાવાદ અને સુરેન્દ્રનગરની સરહદ પર.
- વિશેષતા: ગુજરાતનું સૌથી મોટું પક્ષી અભયારણ્ય. શિયાળામાં અહીં વિદેશી પક્ષીઓ (યાયાવર) આવે છે.
૨. જેસોર રીંછ અભયારણ્ય:
- સ્થળ: બનાસકાંઠા.
- વિશેષતા: અહીં રીંછ (Sloth Bear) ની વસ્તી વધુ છે. અહીં કેદારનાથ મહાદેવનું મંદિર પણ છે.
૩. ઘુડખર અભયારણ્ય (Wild Ass Sanctuary):
- સ્થળ: કચ્છનું નાનું રણ (સુરેન્દ્રનગર).
- વિશેષતા: સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર અહીં જ 'ઘુડખર' (જંગલી ગધેડા) જોવા મળે છે.
૪. શૂલપાણેશ્વર અભયારણ્ય:
- સ્થળ: નર્મદા (ડેડિયાપાડા).
- વિશેષતા: અહીં 'ઉડતી ખિસકોલી' જોવા મળે છે.
૫. ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય:
- સ્થળ: જામનગર.
- વિશેષતા: આ રામસર સાઈટ (Ramsar Site) તરીકે જાહેર થયેલું છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- ગુજરાતનું સૌથી મોટું અભયારણ્ય કયું? - કચ્છનું રણ અભયારણ્ય (વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ).
- ગુજરાતનું સૌથી નાનું અભયારણ્ય કયું? - પોરબંદર પક્ષી અભયારણ્ય.
- ગીરમાં સિંહ ઉપરાંત બીજું શું પ્રખ્યાત છે? - દીપડા અને મગર.
- 'રતનમહાલ' અભયારણ્ય કોના માટે છે? - રીંછ માટે (દાહોદ).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ગુજરાતના આ વારસાને સાચવવો આપણી ફરજ છે. પરીક્ષા માટે આ લિસ્ટ ગોખી લેજો, ખાસ કરીને ૪ નેશનલ પાર્ક અને ઘુડખર/રીંછ વાળા અભયારણ્યો વારંવાર પૂછાય છે.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો