સામાન્ય વિજ્ઞાન: માનવ રોગો (Human Diseases) | વાયરસ, બેક્ટેરિયા અને પ્રજીવથી થતા રોગો - સંપૂર્ણ માહિતી
નમસ્કાર મિત્રો! "પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા". પણ જ્યારે શરીરમાં કોઈ સૂક્ષ્મ જીવો પ્રવેશે છે ત્યારે આપણે બીમાર પડીએ છીએ. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં સામાન્ય વિજ્ઞાન વિભાગમાં 'રોગો' (Diseases) ટોપિક સૌથી વધુ ગુણભાર ધરાવે છે. પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે "મેલેરિયા કયા મચ્છરથી થાય છે?" અથવા "ક્ષય (TB) માટે કઈ રસી મુકાય છે?". આજે આપણે વાયરસ, બેક્ટેરિયા, પ્રજીવ અને ફૂગથી થતા રોગો વિશે કોષ્ટક દ્વારા ઊંડાણપૂર્વક માહિતી મેળવીશું.
૧. વાયરસ (વિષાણુ) થી થતા રોગો - Master Table
વાયરસ એ સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી છે. તેનાથી થતા મુખ્ય રોગો નીચે મુજબ છે:
| રોગનું નામ | અસર પામતું અંગ | વાયરસ / નોંધ |
|---|---|---|
| એઈડ્સ (AIDS) | રોગપ્રતિકારક તંત્ર (WBC) | HIV વાયરસ |
| પોલિયો | ચેતાતંત્ર, હાથ-પગ | દૂષિત પાણી/ખોરાકથી ફેલાય |
| કમળો (Jaundice) | યકૃત (Liver) | હિપેટાઇટિસ વાયરસ |
| હડકવા (Rabies) | ચેતાતંત્ર (મગજ) | રેહબ્ડો વાયરસ |
| ડેન્ગ્યુ | માથું, આંખ, સાંધા | એડિસ મચ્છરથી ફેલાય |
| કોરોના (COVID-19) | શ્વસનતંત્ર (ફેફસાં) | SARS-CoV-2 |
૨. બેક્ટેરિયા (જીવાણુ) થી થતા રોગો - Master Table
બેક્ટેરિયાથી થતા રોગો માટે મોટેભાગે એન્ટિબાયોટિક દવાઓ વપરાય છે.
| રોગનું નામ | અસર પામતું અંગ | બેક્ટેરિયા / નોંધ |
|---|---|---|
| ક્ષય (TB) | ફેફસાં | હવાથી ફેલાતો રોગ |
| ટાઈફોઈડ | આંતરડા | સાલમોનેલા ટાઈફી |
| કોલેરા | પાચનતંત્ર, આંતરડા | વિબ્રિયો કોલેરી (દૂષિત પાણી) |
| પ્લેગ (Plague) | ફેફસાં, લસિકા ગાંઠ | ઉંદર અને ચાંચડ દ્વારા ફેલાય |
| ધનુર (Tetanus) | ચેતાતંત્ર, જડબાં | ક્લોસ્ટ્રીડિયમ ટીટેની |
રોગો વિશે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી (Detailed Info)
૧. મેલેરિયા (Malaria):
- કારણ: પ્રજીવ (Protozoa) - પ્લાઝમોડિયમ.
- વાહક: માદા એનોફિલીસ મચ્છર.
- અસર: બરોળ મોટી થાય છે અને ટાઢ વાઈને તાવ આવે છે.
- દવા: સિંકોના વૃક્ષની છાલમાંથી બનતી 'ક્વિનાઈન' દવા વપરાય છે.
૨. ડેન્ગ્યુ (Dengue):
- કારણ: અર્બો વાયરસ.
- વાહક: માદા એડિસ ઇજિપ્ત મચ્છર (જેને 'ટાઈગર મોસ્કિટો' પણ કહેવાય છે).
- લક્ષણ: આ રોગમાં લોહીમાં રહેલા 'ત્રાકકણો' (Platelets) ની સંખ્યા ઘટી જાય છે. તેને 'હાડકાં તોડ તાવ' પણ કહેવાય છે.
૩. એઈડ્સ (AIDS):
- પૂરું નામ: Acquired Immuno Deficiency Syndrome.
- વાયરસ: HIV (Human Immunodeficiency Virus).
- ટેસ્ટ: નિદાન માટે 'ELISA' ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.
- દિવસ: ૧લી ડિસેમ્બર 'વિશ્વ એઈડ્સ દિવસ' તરીકે ઉજવાય છે.
૪. ક્ષય (TB - Tuberculosis):
- કારણ: માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ.
- રસી: બાળકના જન્મ સમયે BCG ની રસી આપવામાં આવે છે.
- સારવાર: સરકાર દ્વારા મફતમાં DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course) સારવાર અપાય છે.
૫. હડકવા (Rabies):
- હડકાયું કૂતરું, વાંદરો કે શિયાળ કરડવાથી થાય છે.
- લક્ષણ: દર્દીને પાણીથી ડર લાગે છે જેને 'હાઈડ્રોફોબિયા' કહેવાય છે.
- રસી: લૂઈ પાશ્વર દ્વારા શોધાયેલી હડકવાની રસી મુકવામાં આવે છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- સ્વાઈન ફ્લૂ કયા વાયરસથી થાય છે? - H1N1.
- બર્ડ ફ્લૂ કયા વાયરસથી થાય છે? - H5N1.
- ટાઈફોઈડના નિદાન માટે કયો ટેસ્ટ થાય છે? - વિડાલ ટેસ્ટ (Widal Test).
- 'હાથીપગો' રોગ શેનાથી થાય છે? - કૃમિ (Worms) થી (ક્યુલેક્સ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે).
- કયો રોગ 'શાહી રોગ' (Royal Disease) કહેવાય છે? - હિમોફિલિયા (આનુવંશિક રોગ છે).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, "સ્વસ્થ શરીરમાં જ સ્વસ્થ મનનો વાસ હોય છે". પરીક્ષા માટે રોગ, તેના વાહક અને અસર પામતા અંગોનું લિસ્ટ ખાસ તૈયાર કરી લેવું.
વધુ વાંચો (Read More):
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો