નમસ્કાર મિત્રો! સામાન્ય વિજ્ઞાનમાં શોધ અને સંશોધનની સાથે સાથે 'વૈજ્ઞાનિક સાધનો' (Scientific Instruments) નો ટોપિક ખૂબ મહત્વનો છે. તલાટી, ક્લાર્ક કે ફોરેસ્ટ ગાર્ડની પરીક્ષામાં હંમેશા જોડકાં સ્વરૂપે પૂછાય છે કે "હવાનું દબાણ માપવા કયું સાધન વપરાય?" અથવા "હૃદયના ધબકારા માપવાનું સાધન કયું?". આજે આપણે આવા ૫૦+ સાધનોમાંથી પરીક્ષાલક્ષી સૌથી મહત્વના સાધનો કોષ્ટક દ્વારા યાદ રાખીશું.
વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને તેના ઉપયોગો (Master Table)
નીચેના કોઠામાં સાધનનું નામ અને તે શેના માટે વપરાય છે તેની માહિતી આપી છે.
| સાધનનું નામ | ઉપયોગ (Uses) |
|---|---|
| લેક્ટોમીટર | દૂધની શુદ્ધતા માપવા |
| બેરોમીટર | હવાનું દબાણ માપવા |
| થર્મોમીટર | શરીરનું તાપમાન માપવા |
| સિસ્મોગ્રાફ | ધરતીકંપની તીવ્રતા માપવા |
| હાઈગ્રોમીટર | હવામાં રહેલો ભેજ માપવા |
| અલ્ટીમીટર | વિમાનની ઊંચાઈ માપવા |
| ગેલ્વેનોમીટર | વીજપ્રવાહની દિશા જાણવા |
| ઓડિયોમીટર | અવાજની તીવ્રતા માપવા |
| ટેલિસ્કોપ | દૂરની વસ્તુ જોવા (અવકાશમાં) |
| પેરિસ્કોપ | પાણીની અંદરથી બહારની વસ્તુ જોવા (સબમરીનમાં) |
પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતા સાધનો (Most IMP Instruments)
૧. લેક્ટોમીટર (Lactometer):
દૂધની ઘનતા અને શુદ્ધતા માપવા માટે વપરાય છે. ડેરી ઉદ્યોગમાં આનો સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે.
૨. બેરોમીટર (Barometer):
હવાનું દબાણ માપવા માટે વપરાય છે. તેની શોધ ટોર્િસેલીએ કરી હતી.
૩. સિસ્મોગ્રાફ (Seismograph):
ધરતીકંપની તીવ્રતા માપવા માટે. તેને 'રિક્ટર સ્કેલ' પણ કહેવાય છે.
૪. સ્ટેથોસ્કોપ (Stethoscope):
ડોક્ટર જે કાનમાં ભરાવીને ચેક કરે છે તે. તેનાથી હૃદયના ધબકારા સાંભળી શકાય છે.
૫. હાઈગ્રોમીટર (Hygrometer):
હવામાં રહેલા ભેજનું પ્રમાણ માપવા માટે વપરાય છે.
અન્ય મહત્વના તથ્યો (One Liner GK)
વિમાનની ઊંચાઈ માપવા કયું સાધન વપરાય? - અલ્ટીમીટર (Altimeter).
દરિયાની ઊંડાઈ માપવા શું વપરાય? - ફેથોમીટર (Fathometer).
છોડની વૃદ્ધિ માપવા માટે? - કેસ્કોગ્રાફ (જેની શોધ જગદીશચંદ્ર બોઝે કરી હતી).
જૂઠું પકડવાનું મશીન કયું? - પોલીગ્રાફ (Polygraph).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, આ લિસ્ટ નાનું છે પણ પરીક્ષામાં ૧ માર્ક પાકો અપાવી શકે છે. ખાસ કરીને લેક્ટોમીટર અને બેરોમીટર જેવા નામો યાદ રાખવા.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો