ભૂગોળ: વાતાવરણની સંરચના (Atmosphere) | વાયુઓનું પ્રમાણ અને વાતાવરણના સ્તરો (Layers) - સંપૂર્ણ માહિતી
નમસ્કાર મિત્રો! પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને તલાટીની પરીક્ષામાં ભૂગોળમાં 'વાતાવરણ' ટોપિક ખૂબ મહત્વનો છે. પૃથ્વીની આસપાસ વીંટળાયેલા હવાના આવરણને વાતાવરણ કહે છે. ઘણીવાર પ્રશ્ન પૂછાય છે કે રેડિયોના તરંગો કયા આવરણમાંથી પાછા ફરે છે? અથવા વાતાવરણમાં સૌથી ભારે વાયુ કયો છે? આજે આપણે વાયુઓની ટકાવારી અને વાતાવરણના ૪ મુખ્ય સ્તરો વિશે કોષ્ટક દ્વારા જાણીશું.
૧. વાતાવરણમાં વાયુઓનું પ્રમાણ (Gases Percentage)
પરીક્ષામાં ઘણીવાર આંકડા પૂછાય છે.
| વાયુનું નામ | પ્રમાણ (ટકાવારી) |
|---|---|
| નાઈટ્રોજન (N2) | 78.03% (સૌથી વધુ) |
| ઓક્સિજન (O2) | 20.99% (આશરે 21%) |
| આર્ગોન (Ar) | 0.93% |
| કાર્બન ડાયોક્સાઈડ (CO2) | 0.03% (સૌથી ભારે) |
નોંધ: નાઈટ્રોજન પૃથ્વી પરની આગને કાબૂમાં રાખે છે અને ઓક્સિજન જીવસૃષ્ટિ માટે પ્રાણવાયુ છે. કાર્બન ડાયોક્સાઈડ (CO2) સૌથી ભારે વાયુ હોવાથી તે નીચલા સ્તરમાં હોય છે અને 'ગ્રીનહાઉસ ઈફેક્ટ' (ગરમી) માટે જવાબદાર છે.
૨. વાતાવરણના મુખ્ય સ્તરો (Layers of Atmosphere)
પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર જઈએ તેમ કયા આવરણ આવે? (નીચેથી ઉપરના ક્રમમાં).
| સ્તરનું નામ | વિશેષતા / મહત્વ |
|---|---|
| ક્ષોભ આવરણ (Troposphere) |
સૌથી નીચલું સ્તર. વાદળો, વરસાદ અને વાવાઝોડા અહીં અનુભવાય છે. |
| સમતાપ આવરણ (Stratosphere) |
અહીં ઓઝોન સ્તર આવેલું છે. જેટ વિમાનો માટે શ્રેષ્ઠ. તાપમાન લગભગ સમાન રહે છે. |
| મધ્યાવરણ (Mesosphere) |
સૌથી ઠંડુ આવરણ. અવકાશમાંથી આવતી ઉલ્કાઓ અહીં સળગી જાય છે. |
| ઉષ્માવરણ / આયનાવરણ (Ionosphere) |
રેડિયોના તરંગો અહીંથી પરાવર્તિત થાય છે. સેટેલાઇટ અહીં હોય છે. |
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- ઓઝોન વાયુનું સ્તર (Ozone Layer) કયા આવરણમાં આવેલું છે? - સમતાપ આવરણ (Stratosphere).
- ઓઝોન વાયુ સૂર્યના કયા હાનિકારક કિરણોથી આપણું રક્ષણ કરે છે? - પારજાંબલી (Ultraviolet) કિરણો.
- વાતાવરણમાં સૌથી નિષ્ક્રિય વાયુ કયો છે? - આર્ગોન (Argon).
- જેટ વિમાનો ઉડવા માટે કયું આવરણ સૌથી અનુકૂળ છે? - સમતાપ આવરણ (કારણ કે અહીં વાદળો કે તોફાન હોતા નથી).
- ઉલ્કાઓ (Meteorites) કયા આવરણમાં આવીને સળગી જાય છે? - મધ્યાવરણ (Mesosphere).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, આ ટોપિકમાંથી સૌથી વધુ પ્રશ્નો 'સમતાપ આવરણ' (ઓઝોન) અને 'નાઈટ્રોજનની ટકાવારી' વિશે પૂછાય છે. આ માહિતી ખાસ યાદ રાખી લેજો.
વધુ વાંચો (Read More):
સામાન્ય વિજ્ઞાન: માનવ રોગો (વાયરસ/બેક્ટેરિયા)
ભારતનું બંધારણ: મૂળભૂત અધિકારો
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો