સામાન્ય વિજ્ઞાન: મહત્વના રાસાયણિક નામો અને સૂત્રો (Chemical Formulas) | ખાવાનો સોડા, ધોવાનો સોડા અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ - સંપૂર્ણ લિસ્ટ
નમસ્કાર મિત્રો! સામાન્ય વિજ્ઞાનમાં રસાયણશાસ્ત્ર (Chemistry) નો આ ટોપિક દરેક પરીક્ષા માટે 'હોટ ફેવરિટ' છે. આપણે રોજબરોજના જીવનમાં મીઠું, સોડા કે ફટકડીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પણ શું તમને તેના વૈજ્ઞાનિક નામ અને સૂત્રો ખબર છે? પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે "માર્શ ગેસનું અણુસૂત્ર શું છે?" અથવા "લાફિંગ ગેસ કોને કહેવાય?". આજે આપણે આવા જ મહત્વના રાસાયણિક સંયોજનો વિશે કોષ્ટક દ્વારા માહિતી મેળવીશું.
વ્યવહારિક નામ અને રાસાયણિક સૂત્રો (Master Table)
નીચેના કોઠામાં પદાર્થનું સામાન્ય નામ, રાસાયણિક નામ અને તેનું સૂત્ર આપેલું છે.
| વ્યવહારિક નામ | રાસાયણિક નામ | અણુસૂત્ર (Formula) |
|---|---|---|
| મીઠું (Salt) | સોડિયમ ક્લોરાઈડ | NaCl |
| ખાવાનો સોડા | સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ | NaHCO₃ |
| ધોવાનો સોડા | સોડિયમ કાર્બોનેટ | Na₂CO₃ |
| કોસ્ટિક સોડા | સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ | NaOH |
| બ્લીચિંગ પાવડર | કેલ્શિયમ ઓક્સીક્લોરાઈડ | CaOCl₂ |
| ચિરોડી (Gypsum) | કેલ્શિયમ સલ્ફેટ ડાયહાઈડ્રેટ | CaSO₄ · 2H₂O |
| માર્શ ગેસ | મિથેન | CH₄ |
| ભારે પાણી | ડ્યુટેરિયમ ઓક્સાઈડ | D₂O |
| ફટકડી | પોટેશિયમ એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટ | K₂SO₄ · Al₂(SO₄)₃ · 24H₂O |
મહત્વના પદાર્થો વિશે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી (Detailed Info)
વિદ્યાર્થીઓ જ્યાં સૌથી વધુ ભૂલ કરે છે, તેવા પદાર્થોની સમજૂતી:
૧. ખાવાનો સોડા (Baking Soda):
- રાસાયણિક નામ: સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ (NaHCO_3).
- યાદ રાખવાની ટ્રીક: 'ખાવાનો' સોડા છે, એટલે વચ્ચે 'બાય' આવે (બાઈ રસોઈ બનાવે).
- ઉપયોગ: ભજીયા કે કેક બનાવવા, એસિડિટી દૂર કરવા (ઈનો માં આ હોય છે).
૨. ધોવાનો સોડા (Washing Soda):
- રાસાયણિક નામ: સોડિયમ કાર્બોનેટ (Na_2CO_3 \cdot 10H_2O).
- ઉપયોગ: કપડાં ધોવા માટે, કાચ અને કાગળ ઉદ્યોગમાં.
૩. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (POP):
- સૂત્ર: CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O (હેમીહાઈડ્રેટ).
- બનાવટ: જ્યારે જીપ્સમ (ચિરોડી) ને ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે POP બને છે.
- ઉપયોગ: બાંધકામમાં, મૂર્તિઓ બનાવવા અને હાડકાંના ફ્રેક્ચરમાં પાટો બાંધવા.
૪. લાફિંગ ગેસ (Laughing Gas):
- નામ: નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ (N_2O).
- આ ગેસ સુંઘવાથી માણસ હસ્યા જ કરે છે. તેનો ઉપયોગ દાંતના ડોક્ટર દર્દીને બેભાન કરવા (એનેસ્થેસિયા) માટે પણ કરે છે.
૫. શુષ્ક બરફ (Dry Ice):
- ઘન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO_2) ને સૂકો બરફ કહેવાય છે. તે સીધો વાયુ સ્વરૂપમાં ફેરવાય છે (ઉર્ધ્વપાતન). તેનો ઉપયોગ ઠંડક ઉત્પન્ન કરવા થાય છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના (1984) માં કયો ગેસ લીક થયો હતો? - મિથાઈલ આઈસોસાઈનાઈડ (MIC).
- સડેલા ઈંડા જેવી વાસ કયા વાયુની હોય છે? - હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડ (H_2S).
- ગોબર ગેસ અને બાયો ગેસનો મુખ્ય ઘટક કયો છે? - મિથેન (CH_4).
- પાણીનું રાસાયણિક નામ શું? - હાઈડ્રોજન ઓક્સાઈડ (H_2O).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, આ કોષ્ટકમાંથી ૧ માર્ક પાકો છે. ખાસ કરીને 'સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ' અને 'સોડિયમ કાર્બોનેટ' વચ્ચેનો તફાવત યાદ રાખજો.
📖 વધુ વાંચો (Read More):
- 🏃 પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- 🛶યુરોપિયન પ્રજાનું આગમન: પોર્ટુગીઝો અને અંગ્રેજોનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ
- 🗓️ડેલી કરંટ અફેર્સ: દરરોજના મહત્વના સમાચાર
- 🛡️ગુજરાત પોલીસ ભરતી: ૯૫૦ જગ્યાઓ માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
- ભારતનું બંધારણ: રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને સંપૂર્ણ યાદી
- મનોવિજ્ઞાન: બુદ્ધિ અને IQ શોધવાનું સૂત્ર (વિગતવાર)
- ગણિત: ૧ થી ૩૦ ના વર્ગ અને વર્ગમૂળ યાદ રાખવાની ટ્રીક
- ઇતિહાસ: જૂનાગઢ જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને સત્યાગ્રહ
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો