સામાન્ય વિજ્ઞાન: વિટામિન (Vitamins) | રાસાયણિક નામ, સ્ત્રોત અને ઉણપથી થતા રોગો - સંપૂર્ણ કોષ્ટક (General Science)
નમસ્કાર મિત્રો! પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને તલાટી જેવી પરીક્ષામાં સામાન્ય વિજ્ઞાન (Biology) વિભાગમાં 'વિટામિન' નો ટોપિક સૌથી મહત્વનો છે. આપણા શરીરને રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા વિટામિનની જરૂર પડે છે. પરીક્ષામાં ઘણીવાર રાસાયણિક નામો (જેમ કે 'એસ્કોર્બિક એસિડ' કયું વિટામિન છે?) અને ઉણપથી થતા રોગો વિશે જોડકાં પૂછાય છે. આજે આપણે વિટામિન A થી K સુધીની તમામ માહિતી કોષ્ટક દ્વારા યાદ રાખીશું.
૧. વિટામિનના પ્રકાર (Types of Vitamins)
વિટામિનને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે. આ યાદ રાખવાની એક શોર્ટકટ ટ્રીક છે.
-
(A) પાણીમાં દ્રાવ્ય (Water Soluble):
- વિટામિન B અને C.
- ટ્રીક: 'WBC' (Water - B - C). આ વિટામિન શરીરમાં સંગ્રહ થતા નથી, પેશાબ વાટે નીકળી જાય છે.
-
(B) ચરબીમાં દ્રાવ્ય (Fat Soluble):
- વિટામિન K, E, D, A.
- ટ્રીક: 'KEDA' (કીડા). આ ચરબીમાં ઓગળે છે.
૨. વિટામિન : રાસાયણિક નામ અને રોગો (Master Chart)
આ કોષ્ટક પરીક્ષા માટે 'સંજીવની બુટી' સમાન છે. ગોખી લેજો!
| વિટામિન | રાસાયણિક નામ (Chemical Name) | ઉણપથી થતા રોગો |
|---|---|---|
| વિટામિન A | રેટીનોલ (Retinol) | રતાંધળાપણું (Night Blindness) |
| વિટામિન B1 | થાયામિન (Thiamine) | બેરી-બેરી |
| વિટામિન C | એસ્કોર્બિક એસિડ (Ascorbic Acid) | સ્કર્વી (પેઢામાંથી લોહી નીકળવું) |
| વિટામિન D | કેલ્સીફેરોલ (Calciferol) | સુક્તાન (Rickets) - હાડકાં પોચા થવા |
| વિટામિન E | ટોકોફેરોલ (Tocopherol) | વંધ્યત્વ (Infertility) |
| વિટામિન K | ફિલોક્વિનોન (Phylloquinone) | લોહી ગંઠાતું નથી (Hemorrhage) |
૩. વિટામિન વિશે વિશેષ માહિતી (Key Facts)
વિટામિન B-Complex:
- વિટામિન B કોઈ એક વિટામિન નથી, પણ સમૂહ છે.
- B12 (સાયનોકોબાલમિન): આમાં 'કોબાલ્ટ' ધાતુ હોય છે. જેની ઉણપથી 'પાંડુરોગ' (Anemia) થાય છે. તે વર્ષાના પાણીમાં પણ જોવા મળે છે.
વિટામિન C:
- રાંધવાથી (ગરમ કરવાથી) આ વિટામિન નાશ પામે છે.
- દૂધમાં વિટામિન C હોતું નથી.
- તે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
વિટામિન D:
- આને 'સનશાઈન વિટામિન' કહેવાય છે, કારણ કે તે સૂર્યના તડકામાંથી મળે છે.
- તે એકમાત્ર વિટામિન છે જે શરીરમાં હોર્મોન તરીકે કામ કરે છે.
વિટામિન K:
- વાગે ત્યારે લોહી ગંઠાઈ જવા માટે આ વિટામિન ખૂબ જરૂરી છે. જો આ ન હોય તો લોહી વહેવાનું બંધ ન થાય.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- વિટામિનની શોધ કોણે કરી હતી? - ફંક (Funk) (૧૯૧૧માં).
- કયા ફળમાં સૌથી વધુ વિટામિન C હોય છે? - આંબળા.
- ગાજરમાંથી કયું વિટામિન મળે છે? - વિટામિન A.
- સૌંદર્યનું વિટામિન (Beauty Vitamin) કોને કહેવાય છે? - વિટામિન E.
- કયું વિટામિન હાડકાં મજબૂત કરે છે? - વિટામિન D (અને કેલ્શિયમ).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, સામાન્ય વિજ્ઞાનમાં બાયોલોજી સેક્શનમાં આ ચાર્ટમાંથી એક માર્ક પાકો કરી લેજો. ખાસ કરીને રાસાયણિક નામોમાં ભૂલ ન થાય તે જોજો.
વધુ વાંચો (Read More):
ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો: ગુફાઓ અને મંદિરો
ગણિત: કામ અને સમયની શોર્ટકટ રીત
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો