નમસ્કાર મિત્રો! ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ છે અને ગુજરાત તેમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. પોલીસ કોન્સ્ટેબલ, તલાટી અને ફોરેસ્ટની પરીક્ષામાં ખેતી વિષયક પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે. "શિયાળામાં લેવાતા પાકને શું કહેવાય?" અથવા "કપાસના ઉત્પાદનમાં કયો જિલ્લો પ્રથમ છે?". આજે આપણે પાકોના પ્રકાર અને ગુજરાતમાં કયો પાક ક્યાં થાય છે તેની સંપૂર્ણ માહિતી કોષ્ટક દ્વારા મેળવીશું.
૧. પાકોના પ્રકાર (Types of Crops)
ઋતુના આધારે પાકોને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે. આ તફાવત યાદ રાખવો ખૂબ જરૂરી છે.
| પ્રકાર | ઋતુ (Season) | ઉદાહરણ (Crops) |
|---|---|---|
| ખરીફ પાક (ચોમાસુ) |
જૂન-જુલાઈ થી ઓક્ટોબર-નવેમ્બર | મગફળી, કપાસ, ડાંગર, બાજરી, મકાઈ |
| રવિ પાક (શિયાળુ) |
ઓક્ટોબર-નવેમ્બર થી માર્ચ-એપ્રિલ | ઘઉં, જીરું, ચણા, રાયડો, લસણ |
| જાયદ પાક (ઉનાળુ) |
માર્ચ થી જૂન | બાજરી (ઉનાળુ), શાકભાજી, તરબૂચ, ટેટી |
૨. ગુજરાતના મુખ્ય પાકો અને પ્રથમ જિલ્લા (Crops & Districts)
કયા પાકના ઉત્પાદનમાં કયો જિલ્લો નંબર-1 છે? (લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ).
| પાકનું નામ | પ્રથમ જિલ્લો (Highest Production) |
|---|---|
| મગફળી | જૂનાગઢ |
| કપાસ | સુરેન્દ્રનગર / મોરબી (વાવેતરમાં), ભરૂચ (ગુણવત્તા) |
| ઘઉં | અમદાવાદ (ભાલ પ્રદેશના ભાલિયા ઘઉં) |
| બાજરી | બનાસકાંઠા |
| તમાકુ | ખેડા અને આણંદ (ચરોતર) |
| જીરું / વરિયાળી | પાટણ અને મહેસાણા |
| કેરી | ગીર સોમનાથ (કેસર), વલસાડ (હાફૂસ) |
મહત્વના પાકો વિશે વિશેષ માહિતી (Key Facts)
૧. મગફળી (Groundnut):
- ગુજરાત મગફળીના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં પ્રથમ છે.
- જૂનાગઢનો 'ઘેડ પ્રદેશ' મગફળી માટે જાણીતો છે.
- મગફળીના સંશોધન કેન્દ્ર: જૂનાગઢ.
૨. કપાસ (Cotton):
- ભરૂચ જિલ્લાનો 'કાનમ પ્રદેશ' કપાસ માટે શ્રેષ્ઠ છે.
- કપાસને 'સફેદ સોનું' (White Gold) કહેવાય છે.
- કપાસ માટે કાળી જમીન (રેગુર) સૌથી માફક આવે છે.
૩. તમાકુ (Tobacco):
- ખેડા અને આણંદ જિલ્લાનો મહી અને શેઢી નદી વચ્ચેનો પ્રદેશ 'ચરોતર' તરીકે ઓળખાય છે, જે તમાકુ માટે પ્રખ્યાત છે.
- ચરોતરને 'સોનેરી પાનનો મુલક' કહેવાય છે.
૪. જીરું અને વરિયાળી:
- આ મસાલા પાકોમાં ગુજરાત અને ખાસ કરીને ઊંઝા (મહેસાણા) વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- 'ગુજરાતની જીવાદોરી' કઈ સિંચાઈ યોજના છે? - નર્મદા યોજના (સરદાર સરોવર).
- રવિ પાક કઈ ઋતુમાં લેવાય છે? - શિયાળામાં.
- કયો જિલ્લો 'કેળા' ના ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે? - ભરૂચ અને આણંદ.
- ડાંગર (ચોખા) માટે કેવી જમીન જોઈએ? - વધુ પાણીવાળી ક્યારીની જમીન.
- એરંડા (દિવેલા) ના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં ભારતનું સ્થાન કયું? - પ્રથમ.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ભૂગોળના પેપરમાં કૃષિમાંથી એકાદ પ્રશ્ન તો હોય જ છે. ખાસ કરીને રવિ-ખરીફ પાકનો તફાવત અને 'ચરોતર' કે 'કાનમ' પ્રદેશ વિશેની માહિતી ગોખી લેવી.
વધુ વાંચો (Read More):
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો