નમસ્કાર મિત્રો! ગુજરાતની ધરતી પર કલા અને સ્થાપત્યનો અનોખો સંગમ જોવા મળે છે. સોલંકી યુગથી લઈને મુઘલ કાળ સુધીના અનેક બેનમૂન સ્થાપત્યો આજે પણ આપણી ભવ્યતાની સાક્ષી પૂરે છે. ગુજરાતમાં ખાસ કરીને 'વાવ' (Stepwells) નું નિર્માણ ખૂબ મહત્વનું માનવામાં આવતું હતું. આજે આપણે ગુજરાતની પ્રખ્યાત વાવ, કિલ્લા અને અન્ય સ્થાપત્યો વિશે કોષ્ટક દ્વારા વિગતવાર માહિતી મેળવીશું.
ગુજરાતની પ્રખ્યાત વાવ (Famous Stepwells) - Master Table
ગુજરાતમાં જળ વ્યવસ્થાપન માટે અનેક કલાત્મક વાવ બનાવવામાં આવી હતી. તેનું લિસ્ટ નીચે મુજબ છે:
| સ્થાપત્ય / વાવ | સ્થળ / જિલ્લો | કોણે બંધાવી? / વિશેષતા |
|---|---|---|
| રાણકી વાવ | પાટણ | રાણી ઉદયમતી (UNESCO સાઈટ) |
| અડાલજની વાવ | ગાંધીનગર | રાણી રૂડાબાઈ (૧૪૯૯) |
| દાદા હરિની વાવ | અમદાવાદ | બાઈ હરિ (મહમદ બેગડાના સમયમાં) |
| અડી-કડી વાવ | જૂનાગઢ | એક જ પથ્થરમાંથી કોતરેલી |
| નવલખી વાવ | વડોદરા | લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસના મેદાનમાં |
| હીરા ભાગોળ | ડભોઈ | સુંદર કોતરણી વાળો કિલ્લો |
| કાંકરિયા તળાવ | અમદાવાદ | ૧૪૫૧માં કુતુબુદ્દીન અહમદશાહે બંધાવ્યું |
મહત્વના સ્થાપત્યો વિશે વિગતવાર માહિતી (Detailed Info)
૧. રાણકી વાવ (Rani ki Vav) - પાટણ:
- નિર્માણ: સોલંકી રાજા ભીમદેવ પહેલાના પત્ની રાણી ઉદયમતી એ પતિની યાદમાં બંધાવી હતી.
- વિશેષતા: આ વાવ ૭ માળની છે. તેને ૨૦૧૪માં UNESCO World Heritage Site માં સ્થાન મળ્યું છે.
- ચલણી નોટ: ભારતીય રિઝર્વ બેંકે રૂ. ૧૦૦ ની નવી નોટ પર રાણકી વાવનું ચિત્ર મુક્યું છે.
૨. અડાલજની વાવ (Adalaj Stepwell) - ગાંધીનગર:
- નિર્માણ: રાણી રૂડાબાઈએ તેમના પતિ વીરસિંહની યાદમાં ૧૪૯૯માં બંધાવી હતી. (મહમદ બેગડાના સમયમાં).
- સ્થાપત્ય: આ વાવ 'હિન્દુ-ઈસ્લામિક' સ્થાપત્યનો ઉત્તમ નમૂનો છે. તે ૫ માળની છે.
૩. સીદી સૈયદની જાળી (Sidi Saiyyed Ni Jali) - અમદાવાદ:
- લાલ દરવાજા પાસે આવેલી મસ્જિદમાં પથ્થર પર કોતરણી કરીને બનાવેલી આ જાળી વિશ્વવિખ્યાત છે.
- તેમાં ખજૂરી અને કલ્પવૃક્ષ ની ડિઝાઈન છે. IIM-Ahmedabad ના લોગોમાં આ જાળીનું ચિત્ર છે.
૪. રુદ્રમહાલય (Rudramahalaya) - સિદ્ધપુર:
- તેનું બાંધકામ મૂળરાજ સોલંકીએ શરૂ કરાવ્યું હતું અને સિદ્ધરાજ જયસિંહે પૂરું કરાવ્યું હતું.
- હાલમાં તે ખંડિત અવસ્થામાં છે, પણ તેના તોરણો આજે પણ તેની ભવ્યતા દર્શાવે છે.
૫. ઝૂલતા મિનારા (Shaking Minarets) - અમદાવાદ:
- કાલુપુર રેલવે સ્ટેશન પાસે આવેલી સીદી બશીરની મસ્જિદના મિનારા 'ઝૂલતા મિનારા' તરીકે ઓળખાય છે.
- એક મિનારાને હલાવતા બીજો મિનારો આપોઆપ હલે છે, જેનું રહસ્ય આજે પણ અકબંધ છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- અડી-કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો ક્યાં આવેલા છે? - જૂનાગઢ (ઉપરકોટના કિલ્લામાં).
- અડી-કડી વાવ એક જ પથ્થરમાંથી કોતરેલી છે.
- ૭૨ કોઠાની વાવ ક્યાં છે? - મહેસાણા.
- દાદા હરિની વાવ ક્યાં છે? - અમદાવાદ (અસારવા).
- કાંકરિયા તળાવ કોણે બંધાવ્યું હતું? - કુતુબુદ્દીન અહમદશાહ (હોજ-એ-કુતુબ).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ગુજરાતના સ્થાપત્યો એ આપણું ગૌરવ છે. પરીક્ષામાં ખાસ કરીને 'કોણે બંધાવ્યું?' અને 'ક્યાં આવેલું છે?' તેવા પ્રશ્નો વધુ પૂછાય છે.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો