નમસ્કાર મિત્રો! ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ ખૂબ જ ભવ્ય છે. નરસિંહ મહેતાથી લઈને આજ સુધી અનેક સાહિત્યકારોએ આપણી ભાષાને સમૃદ્ધ કરી છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં સાહિત્યના વિભાગમાં 'પ્રથમ કૃતિ' (જેમ કે પ્રથમ નવલકથા, પ્રથમ નાટક) અને સાહિત્ય જગતનો સર્વોચ્ચ એવોર્ડ 'જ્ઞાનપીઠ' મેળવનાર ગુજરાતીઓ વિશે અચૂક પ્રશ્નો હોય છે. આજે આપણે આ બંને મહત્વના ટોપિક કોષ્ટક દ્વારા જાણીશું.
૧. ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'પ્રથમ' (First in Literature - Master Table)
કયા સાહિત્ય પ્રકારની શરૂઆત કોણે કરી? તેનું લિસ્ટ નીચે મુજબ છે:
| સાહિત્ય પ્રકાર | પ્રથમ કૃતિ અને સર્જક |
|---|---|
| આત્મકથા | મારી હકીકત (નર્મદ) |
| નવલકથા | કરણઘેલો (નંદશંકર મહેતા) |
| નાટક | લક્ષ્મી (દલપતરામ) |
| મહાનવલકથા | સરસ્વતીચંદ્ર (ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી) |
| નવલિકા (ટૂંકી વાર્તા) | ગોવાલણી (કંચનલાલ મહેતા) |
| સોનેટ | ભણકારા (બ.ક. ઠાકોર) |
| ખંડકાવ્ય | વસંતવિજય (કવિ કાન્ત) |
૨. જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા ગુજરાતીઓ (Jnanpith Award Winners)
ભારતીય સાહિત્યનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર 'જ્ઞાનપીઠ' અત્યાર સુધીમાં ૪ ગુજરાતી સાહિત્યકારો ને મળ્યો છે. આ લિસ્ટ ગોખી લેવું:
| વર્ષ | સાહિત્યકાર | કૃતિ / નોંધ |
|---|---|---|
| 1967 | ઉમાશંકર જોશી | નિશીથ (કાવ્યસંગ્રહ) |
| 1985 | પન્નાલાલ પટેલ | માનવીની ભવાઈ (નવલકથા) |
| 2001 | રાજેન્દ્ર શાહ | ધ્વનિ (સમગ્ર કવિતા માટે) |
| 2015 | રઘુવીર ચૌધરી | અમૃતા (સમગ્ર સાહિત્ય માટે) |
સાહિત્ય સંસ્થાઓ વિશે માહિતી (Institutes)
- ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી (ગુજરાત વિદ્યાસભા): ૧૮૪૮માં એલેક્ઝાન્ડર ફાર્બસ દ્વારા અમદાવાદમાં સ્થપાઈ. (સૌથી જૂની).
- ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ: ૧૯૦૫માં સ્થપાઈ (પ્રથમ અધ્યક્ષ: ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી). મુખપત્ર: 'પરબ'.
- ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી: ગાંધીનગર ખાતે આવેલી સરકારી સંસ્થા. મુખપત્ર: 'શબ્દસૃષ્ટિ'.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- નરસિંહ મહેતા કયા છંદમાં રચના કરતા હતા? - ઝૂલણા છંદ.
- મીરાંબાઈના ગુરુ કોણ હતા? - જીવા ગોસાઈ.
- અખો કયા વ્યવસાય સાથે જોડાયેલો હતો? - સોની.
- 'ભાલણ' ને કયા સાહિત્ય પ્રકારના પિતા કહેવાય છે? - આખ્યાન.
- 'ગરબી' ના પિતા કોણ? - દયારામ.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, સાહિત્યના આ પ્રશ્નો તલાટી, ટેટ અને ક્લાર્કમાં રોકડા માર્ક્સ અપાવે છે. ખાસ કરીને જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડની સાલ અને કૃતિ યાદ રાખવી.
વધુ વાંચો (Read More):
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો