ઇતિહાસ: ગાંધી યુગ અને સત્યાગ્રહો (Gandhian Era) | ચંપારણ, ખેડા અને દાંડીકૂચ - તારીખ અને વિગતવાર માહિતી
નમસ્કાર મિત્રો! ભારતની આઝાદીની લડાઈમાં મહાત્મા ગાંધીના આગમન પછીનો સમયગાળો 'ગાંધી યુગ' (૧૯૧૫ થી ૧૯૪૮) તરીકે ઓળખાય છે. પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને તલાટીની પરીક્ષામાં ગાંધીજીના સત્યાગ્રહોના વર્ષ અને સ્થળ વિશે અચૂક પ્રશ્નો હોય છે. "કરો યા મરો" નું સૂત્ર ક્યારે અપાયું? સરદાર પટેલને 'સરદાર' નું બિરુદ કયા સત્યાગ્રહમાં મળ્યું? આ તમામ માહિતી આજે આપણે કોષ્ટક દ્વારા યાદ રાખીશું.
ગાંધીજીના મહત્વના સત્યાગ્રહો (Master Table)
આંદોલન ક્યારે થયું અને તેનું પરિણામ શું આવ્યું? તે નીચે જુઓ.
| સત્યાગ્રહ / આંદોલન | વર્ષ (Year) | વિશેષતા / મહત્વ |
|---|---|---|
| ચંપારણ સત્યાગ્રહ | 1917 | ભારતમાં ગાંધીજીનો પ્રથમ સત્યાગ્રહ (ગળી માટે). |
| ખેડા સત્યાગ્રહ | 1918 | ગુજરાતમાં પ્રથમ. સરદાર પટેલ જોડાયા. |
| જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ | 1919 | જનરલ ડાયરે ગોળીબાર કરાવ્યો. (અમૃતસર). |
| અસહકાર આંદોલન | 1920-22 | ચૌરી-ચૌરા બનાવને કારણે મોકૂફ રાખ્યું. |
| બારડોલી સત્યાગ્રહ | 1928 | વલ્લભભાઈ પટેલને 'સરદાર' નું બિરુદ મળ્યું. |
| દાંડીકૂચ (મીઠાનો સત્યાગ્રહ) | 1930 | સાબરમતીથી દાંડી યાત્રા. (સવિનય કાનૂનભંગ). |
| હિન્દ છોડો આંદોલન | 1942 | અંગ્રેજો ભારત છોડો. (કરો યા મરો). |
મહત્વના સત્યાગ્રહો વિશે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી (Deep Details)
૧. ચંપારણ સત્યાગ્રહ (૧૯૧૭) - બિહાર:
- ગાંધીજીનો ભારતમાં પ્રથમ સત્યાગ્રહ હતો.
- ગળીના ખેડૂતોને અંગ્રેજોના અન્યાયમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે આ લડત થઈ હતી.
૨. ખેડા સત્યાગ્રહ (૧૯૧૮) - ગુજરાત:
- પાક નિષ્ફળ જવા છતાં અંગ્રેજો મહેસૂલ ઉઘરાવતા હતા.
- ગાંધીજી સાથે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પણ આ સત્યાગ્રહમાં જોડાયા હતા. આ ગુજરાતનો ગાંધીજીનો પ્રથમ સત્યાગ્રહ હતો.
૩. દાંડીકૂચ (૧૯૩૦) - સવિનય કાનૂનભંગ:
- શરૂઆત: ૧૨ માર્ચ ૧૯૩૦ (સાબરમતી આશ્રમથી).
- પૂર્ણ: ૬ એપ્રિલ ૧૯૩૦ (દાંડી મુકામે મીઠું ઉપાડીને).
- સાથીદારો: ૭૮ સાથીદારો સાથે ૩૮૫ કિમી (૨૪૧ માઈલ) ની પદયાત્રા કરી હતી.
- મહાદેવભાઈ દેસાઈએ આ ઘટનાને "મહાભિનિષ્ક્રમણ" સાથે સરખાવી છે.
૪. બારડોલી સત્યાગ્રહ (૧૯૨૮):
- નેતૃત્વ વલ્લભભાઈ પટેલે લીધું હતું.
- આ સત્યાગ્રહની સફળતા પછી બારડોલીની બહેનોએ વલ્લભભાઈને "સરદાર" નું બિરુદ આપ્યું હતું.
ગાંધીજી વિશે મહત્વના તથ્યો (Key Facts)
- જન્મ: ૨ ઓક્ટોબર ૧૮૬૯ (પોરબંદર).
- રાજકીય ગુરુ: ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે.
- આત્મકથા: સત્યના પ્રયોગો (My Experiments with Truth).
- સમાધિ: રાજઘાટ (દિલ્હી).
-
ઉપનામ:
- રાષ્ટ્રપિતા (સુભાષચંદ્ર બોઝે કહ્યું).
- મહાત્મા (રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે કહ્યું).
- અર્ધ નગ્ન ફકીર (વિન્સ્ટન ચર્ચિલે કહ્યું).
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત ક્યારે પરત આવ્યા? - ૯ જાન્યુઆરી ૧૯૧૫ (પ્રવાસી ભારતીય દિવસ).
- ગાંધીજીએ સાબરમતી આશ્રમની સ્થાપના ક્યારે કરી? - ૧૯૧૭ માં.
- "હું કાગડા-કૂતરાના મોતે મરીશ પણ સ્વરાજ લીધા વિના પાછો નહીં ફરું" - આ ક્યારે કહ્યું હતું? - દાંડીકૂચ વખતે.
- ભારત છોડો આંદોલન સમયે ગાંધીજીએ કયું સૂત્ર આપ્યું? - કરો યા મરો (Do or Die).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ઇતિહાસના પેપરમાં ગાંધીજી વિશે એક પણ પ્રશ્ન ન હોય તેવું ક્યારેય બનતું નથી. ખાસ કરીને દાંડીકૂચની તારીખો અને સરદારનું બિરુદ યાદ રાખી લેજો.
વધુ વાંચો (Read More):
ભારતના વાતાવરણના સ્તરો અને વાયુઓ
૧૮૫૭નો વિપ્લવ અને ક્રાંતિકારીઓ
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો