ભારતનો ઇતિહાસ: મુઘલ સામ્રાજ્ય (Mughal Empire) | શાસકો, યુદ્ધો અને સ્થાપત્ય - બાબર થી ઔરંગઝેબ સુધી (History GK)
નમસ્કાર મિત્રો! ભારતના મધ્યકાલીન ઇતિહાસમાં 'મુઘલ સામ્રાજ્ય' નો સમયગાળો ખૂબ મહત્વનો છે. બાબરથી શરૂ થયેલું આ સામ્રાજ્ય ઔરંગઝેબ સુધી શક્તિશાળી રહ્યું. તાજમહેલ હોય કે લાલ કિલ્લો, આ સ્થાપત્યો મુઘલ કાળની દેન છે. પોલીસ ભરતી અને તલાટીની પરીક્ષામાં મુઘલ રાજાઓના યુદ્ધો (પાણીપત, હલ્દીઘાટી) અને તેમના દરબારીઓ (અકબરના નવરત્નો) વિશે પ્રશ્નો પૂછાય છે. આજે આપણે આ સામ્રાજ્યનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ કોષ્ટક દ્વારા જાણીશું.
મુઘલ શાસકોનો ક્રમ અને સમયગાળો (Master Table)
યાદ રાખવાની ટ્રીક: "BHAJSA" (ભાજસા)
- B - Babur (બાબર)
- H - Humayun (હુમાયુ)
- A - Akbar (અકબર)
- J - Jahangir (જહાંગીર)
- S - Shah Jahan (શાહજહાં)
- A - Aurangzeb (ઔરંગઝેબ)
| શાસક (Ruler) | સમયગાળો | વિશેષતા / મકબરો |
|---|---|---|
| બાબર | 1526 - 1530 | મુઘલ વંશનો સ્થાપક (કાબુલમાં મકબરો) |
| હુમાયુ | 1530 - 1556 | શેરશાહ સૂરી સામે હાર્યો (દિલ્હીમાં મકબરો) |
| અકબર | 1556 - 1605 | સૌથી મહાન શાસક (સિકંદરામાં મકબરો) |
| જહાંગીર | 1605 - 1627 | ચિત્રકળા પ્રેમી (લાહોરમાં મકબરો) |
| શાહજહાં | 1628 - 1658 | સ્થાપત્યનો રાજા (આગ્રામાં મકબરો) |
| ઔરંગઝેબ | 1658 - 1707 | કટ્ટર શાસક (ઔરંગાબાદમાં મકબરો) |
મહત્વના શાસકો અને તેમની સિદ્ધિઓ (Detailed Info)
૧. બાબર (૧૫૨૬-૧૫૩૦):
- સ્થાપક: ૧૫૨૬માં પાણીપતના પ્રથમ યુદ્ધમાં ઇબ્રાહિમ લોદીને હરાવીને મુઘલ વંશની સ્થાપના કરી.
- તેણે પોતાની આત્મકથા 'તુઝુક-એ-બાબરી' (બાબરનામા) લખી હતી.
૨. અકબર (૧૫૫૬-૧૬૦૫):
- મુઘલ વંશનો સૌથી મહાન અને ધર્મનિરપેક્ષ રાજા.
- પાણીપતનું બીજું યુદ્ધ (૧૫૫૬): હેમુને હરાવ્યો.
- હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ (૧૫૭૬): મહારાણા પ્રતાપ સામે લડ્યો.
- તેણે 'દીન-એ-ઈલાહી' ધર્મ સ્થાપ્યો અને 'ફતેહપુર સીકરી' નું નિર્માણ કરાવ્યું.
૩. શાહજહાં (૧૬૨૮-૧૬૫૮):
- તેમના સમયને 'સ્થાપત્યનો સુવર્ણ યુગ' કહેવાય છે.
- નિર્માણ: તાજમહેલ (આગ્રા), લાલ કિલ્લો (દિલ્હી), જામા મસ્જિદ.
૪. ઔરંગઝેબ (૧૬૫૮-૧૭૦૭):
- તેને 'જીંદ પીર' કહેવામાં આવતો. તે ખૂબ કટ્ટર શાસક હતો.
- તેણે શિખ ગુરુ તેગબહાદુરની હત્યા કરાવી હતી.
અકબરના નવરત્નો (Navratnas of Akbar)
પરીક્ષામાં પૂછાય છે કે કોણ અકબરના દરબારમાં હતું?
- બિરબલ (ચતુર મંત્રી)
- તાનસેન (સંગીત સમ્રાટ)
- ટોડરમલ (નાણામંત્રી)
- માનસિંહ (સેનાપતિ)
- અબુલ ફઝલ (ઇતિહાસકાર - 'અકબરનામા' લખ્યું)
- ફૈઝી (કવિ)
- અબ્દુલ રહીમ ખાન-એ-ખાના
- મુલ્લા દો પ્યાઝા
- હકીમ હુકામ
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- 'ન્યાયની સાંકળ' કોણે બંધાવી હતી? - જહાંગીર.
- 'ચિત્રકળાનો સુવર્ણ યુગ' કોનો સમય ગણાય? - જહાંગીર.
- શેરશાહ સૂરીએ કોને હરાવ્યો હતો? - હુમાયુ ને (અને ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ બનાવ્યો).
- મુઘલ સામ્રાજ્યનો છેલ્લો બાદશાહ કોણ હતો? - બહાદુરશાહ ઝફર (બીજો) (૧૮૫૭ના વિપ્લવ વખતે).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, મુઘલ ઇતિહાસમાંથી અકબર અને શાહજહાં વિશેના પ્રશ્નો સૌથી વધુ પૂછાય છે. આ પોસ્ટ સેવ કરી લેજો.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો