નમસ્કાર મિત્રો! આજે ભારત અવકાશ સંશોધન ક્ષેત્રે વિશ્વની મહાસત્તા બની ગયું છે. તેનું શ્રેય આપણી સંસ્થા ISRO (Indian Space Research Organisation) ને જાય છે. ૧૯૬૯માં એક સાયકલ પર રોકેટના ભાગો લઈ જવાથી શરૂ થયેલી સફર આજે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ સુધી પહોંચી ગઈ છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં ચંદ્રયાન, મંગળયાન અને ISRO ના ચેરમેન વિશે અચૂક પ્રશ્નો પૂછાય છે. આજે આપણે ભારતના ગૌરવવંતા ઇતિહાસ અને મિશન વિશે વિગતવાર જાણીશું.
ISRO: એક નજર (General Information Table)
ISRO વિશેની પાયાની માહિતી નીચે મુજબ છે:
| વિગત (Details) | માહિતી (Info) |
|---|---|
| પૂરું નામ | Indian Space Research Organisation (ISRO) |
| સ્થાપના | ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૬૯ |
| સ્થાપક | ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ |
| વડું મથક (Headquarter) | બેંગ્લોર (કર્ણાટક) |
| લોન્ચિંગ સ્ટેશન | સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર, શ્રીહરિકોટા |
| વર્તમાન ચેરમેન | એસ. સોમનાથ (S. Somanath) |
ભારતના મહત્વના મિશન (Major Missions)
૧. આર્યભટ્ટ (Aryabhata - 1975):
- ભારતનો સૌપ્રથમ ઉપગ્રહ.
- તે રશિયાની મદદથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનું નામ મહાન ગણિતશાસ્ત્રી આર્યભટ્ટ પરથી રખાયું હતું.
૨. ચંદ્રયાન મિશન (Chandrayaan):
- ચંદ્રયાન-1 (2008): ચંદ્ર પર પાણી શોધનાર ભારત પ્રથમ દેશ બન્યો.
- ચંદ્રયાન-2 (2019): ઓર્બિટર સફળ રહ્યું પણ લેન્ડર (વિક્રમ) ક્રેશ થયું હતું.
- ચંદ્રયાન-3 (2023): ઐતિહાસિક સફળતા! ભારત ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઉતરાણ કરનાર વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો. (લેન્ડર: વિક્રમ, રોવર: પ્રજ્ઞાન).
૩. મંગળયાન (Mars Orbiter Mission - MOM):
- ૨૦૧૩માં લોન્ચ થયું.
- ભારત વિશ્વનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જેણે પ્રથમ પ્રયાસે જ મંગળ પર સફળતા મેળવી. તે હોલીવુડની ફિલ્મ 'ગ્રેવિટી' કરતા પણ સસ્તા ખર્ચે બન્યું હતું.
૪. આદિત્ય-L1 (Aditya-L1):
- સૂર્યનો અભ્યાસ કરવા માટેનું ભારતનું પ્રથમ મિશન. તે L1 પોઈન્ટ પર સ્થાપિત છે.
રોકેટ લોન્ચિંગ વ્હીકલ (Launch Vehicles)
ISRO પાસે મુખ્ય બે પ્રકારના રોકેટ છે:
- PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle): આને ISRO નો 'વર્ક હોર્સ' (Workhorse) કહેવાય છે. તે સૌથી વધુ ભરોસાપાત્ર છે.
- GSLV (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle): ભારે ઉપગ્રહો છોડવા માટે વપરાય છે. આમાં 'ક્રાયોજેનિક એન્જિન' નો ઉપયોગ થાય છે.
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા કોણ છે? - ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ.
- મિસાઈલ મેન ઓફ ઇન્ડિયા? - ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ.
- ભારતના પ્રથમ અવકાશયાત્રી કોણ હતા? - રાકેશ શર્મા (1984).
- સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર ક્યાં આવેલું છે? - શ્રીહરિકોટા (આંધ્રપ્રદેશ). અહીંથી રોકેટ છોડવામાં આવે છે.
- ISRO નું વડું મથક (Headquarter) ક્યાં છે? - બેંગ્લોર (જેને સ્પેસ સિટી કહેવાય છે).
ભવિષ્યના મિશન (Upcoming Missions)
- ગગનયાન (Gaganyaan): ભારત માણસોને અવકાશમાં મોકલશે.
- શુક્રયાન: શુક્ર ગ્રહ માટેનું મિશન.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં ISRO ના પ્રશ્નો કરંટ અફેર્સ સાથે જોડાઈને પૂછાય છે. ચંદ્રયાન-3 અને આદિત્ય-L1 ની તારીખો ખાસ યાદ રાખવી.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો