નમસ્કાર મિત્રો! પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષાના PART-A માં રીઝનીંગ વિભાગમાં 'વેન આકૃતિ' (Logical Venn Diagram) ના પ્રશ્નો પૂછાય છે. આ પ્રશ્નોમાં તમને ત્રણ શબ્દો આપેલા હોય છે (જેમ કે - કલાક, મિનિટ, સેકન્ડ) અને તમારે તે શબ્દો વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવતી સાચી આકૃતિ પસંદ કરવાની હોય છે. આજે આપણે આકૃતિના મુખ્ય ૧૦ પ્રકારો ઉદાહરણ સાથે સમજીશું જેથી પરીક્ષામાં તમારો માર્ક પાકો થઈ જાય.
વેન આકૃતિના મુખ્ય પ્રકારો (Types of Relations)
વસ્તુઓ વચ્ચે કેવો સંબંધ છે તેના આધારે આકૃતિ નક્કી થાય છે.
૧. એકની અંદર એક (All Inside)
- સંબંધ: જ્યારે એક વસ્તુ બીજીમાં અને બીજી વસ્તુ ત્રીજીમાં સમાયેલી હોય.
- ઉદાહરણ: ભારત, ગુજરાત, અમદાવાદ.
- સમજૂતી: અમદાવાદ ગુજરાતમાં છે અને ગુજરાત ભારતમાં છે. (ત્રણ ગોળ એકબીજાની અંદર આવશે).
- આકૃતિ: ⊚ (મોટા ગોળમાં નાનું, તેમાં નાનું).
૨. ત્રણેય અલગ અલગ (All Separate)
- સંબંધ: જ્યારે ત્રણેય વસ્તુઓને એકબીજા સાથે કોઈ સંબંધ ન હોય.
- ઉદાહરણ: ટેબલ, ખુરશી, પંખો.
- સમજૂતી: ત્રણેય અલગ વસ્તુઓ છે.
- આકૃતિ: O O O (ત્રણ અલગ ગોળ).
૩. બે અલગ, પણ ત્રીજામાં સમાયેલ (Two Separate in One)
- સંબંધ: બે વસ્તુઓ અલગ હોય, પણ બંને એક મુખ્ય કેટેગરીમાં આવતી હોય.
- ઉદાહરણ: ફર્નિચર, ટેબલ, ખુરશી.
- સમજૂતી: ટેબલ અને ખુરશી અલગ છે, પણ બંને 'ફર્નિચર' તો કહેવાય જ.
- આકૃતિ: મોટા ગોળની અંદર બે અલગ અલગ નાના ગોળ.
૪. આંશિક સંબંધ (Partial Relation)
- સંબંધ: જ્યારે અમુક વર્ગ બીજા વર્ગ સાથે થોડો સંબંધ ધરાવતો હોય.
- ઉદાહરણ: સ્ત્રી, માતા, ડોક્ટર.
- સમજૂતી: બધી માતાઓ સ્ત્રી હોય (અંદર આવશે), પણ બધી માતા કે બધી સ્ત્રી ડોક્ટર ન હોય. અમુક જ હોય.
- આકૃતિ: બે ગોળ જોડાયેલા અને ત્રીજું બંનેને કાપતું હોય.
પરીક્ષામાં પૂછાયેલા ઉદાહરણો (Solved Problems)
નીચેના શબ્દો માટે કઈ આકૃતિ આવશે તે વિચારો:
| પ્રશ્ન (શબ્દો) | તાર્કિક સંબંધ (Logic) |
|---|---|
| શાકભાજી, બટાકા, કોબીજ | બટાકા અને કોબીજ બંને અલગ છે, પણ બંને 'શાકભાજી' ની અંદર આવે. |
| અઠવાડિયું, દિવસ, વર્ષ | દિવસ અઠવાડિયામાં આવે, અઠવાડિયું વર્ષમાં આવે. (એકની અંદર એક). |
| ન્યાયાધીશ, ચોર, ગુનેગાર | બધા ચોર 'ગુનેગાર' કહેવાય (અંદર), પણ ન્યાયાધીશ અલગ હોય (બહાર). |
| પતિ, પત્ની, કુટુંબ | પતિ અને પત્ની અલગ વ્યક્તિ છે, પણ બંને 'કુટુંબ' નો ભાગ છે. |
| સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા | સૂર્ય એક 'તારો' છે (અંદર), જ્યારે ચંદ્ર (ઉપગ્રહ) અલગ છે. |
ટિપ્સ (Pro Tips)
- પ્રશ્ન સોલ્વ કરતા પહેલા મનમાં વિચારો કે "શું બધા A એ B કહેવાય?" (જેમ કે શું બધી કેરી ફળ કહેવાય? - હા).
- જો જવાબ 'હા' આવે તો ગોળની અંદર ગોળ આવે.
- જો જવાબ 'ના' આવે (જેમ કે શું બધી કેરી સફરજન કહેવાય? - ના), તો ગોળ અલગ આવે.
- વાહન, કાર, બસ: કાર અને બસ અલગ છે, પણ બંને વાહન છે.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, વેન આકૃતિના પ્રશ્નોમાં ઉતાવળ કરવી નહીં. શબ્દો વચ્ચેનો સંબંધ વ્યવહારિક રીતે વિચારશો તો જવાબ તરત મળી જશે.
🔥 EduStepGujarat ટ્રેન્ડિંગ સેક્શન - અત્યારે જ વાંચો:
- 🏃 પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- ભારતનું બંધારણ: બંધારણના ૧૨ અનુસૂચિઓ અને મહત્વના અનુચ્છેદો
- ગુજરાતી વ્યાકરણ: સંધિ અને સમાસ - સંપૂર્ણ વિગતવાર નિયમો
- ઇંગ્લિશ ગ્રામર: Tenses અને Active-Passive Voice ટ્રીક્સ