નમસ્કાર મિત્રો! ગણિત વિષયમાં 'નફો અને ખોટ' (Profit & Loss) એ પાયાનું ચેપ્ટર છે. માત્ર પરીક્ષા માટે જ નહીં, પણ વ્યાવહારિક જીવનમાં પણ હિસાબ રાખવા માટે આ શીખવું જરૂરી છે. તલાટી કે ક્લાર્કની પરીક્ષામાં 'પડતર કિંમત', 'વેચાણ કિંમત' અને 'ટકાવારી નફો' શોધવાના દાખલા પૂછાય છે. આજે આપણે આ ચેપ્ટરના તમામ મહત્વના સૂત્રો અને શોર્ટકટ રીત શીખીશું.
મહત્વના શબ્દોની સમજ (Key Terms)
- મૂળ કિંમત (Cost Price - CP): જે કિંમતે વસ્તુ ખરીદી હોય તેને મૂળ કિંમત (મૂ.કિં.) કહેવાય.
- વેચાણ કિંમત (Selling Price - SP): જે કિંમતે વસ્તુ વેચવામાં આવે તેને વેચાણ કિંમત (વે.કિં.) કહેવાય.
- પડતર કિંમત: મૂળ કિંમત + ખરાજાત (રિપેરિંગ કે મજૂરી ખર્ચ).
- નફો (Profit): જ્યારે વેચાણ કિંમત, મૂળ કિંમત કરતા વધુ હોય.
- ખોટ (Loss): જ્યારે વેચાણ કિંમત, મૂળ કિંમત કરતા ઓછી હોય.
નફો-ખોટના જાદુઈ સૂત્રો (Master Formulas Table)
નીચેના કોઠામાં નફો, ખોટ અને ટકાવારી શોધવાના સૂત્રો આપ્યા છે.
| વિગત (Item) | સૂત્ર (Formula) |
|---|---|
| નફો (Profit) | વેચાણ કિંમત - મૂળ કિંમત |
| ખોટ (Loss) | મૂળ કિંમત - વેચાણ કિંમત |
| નફાના ટકા (%) | (નફો ÷ મૂળ કિંમત) × 100 |
| ખોટના ટકા (%) | (ખોટ ÷ મૂળ કિંમત) × 100 |
| વેચાણ કિંમત શોધવા | મૂળ કિંમત + નફો |
ઉદાહરણ સાથે સમજૂતી (Solved Examples)
ઉદાહરણ ૧:
એક વેપારી રૂ. ૫૦૦ માં ઘડિયાળ ખરીદે છે અને રૂ. ૬૦૦ માં વેચે છે. તો તેને કેટલો નફો થયો?
- ગણતરી: નફો = વે.કિં. - મૂ.કિં.
- 600 - 500 = 100 રૂપિયા નફો.
ઉદાહરણ ૨ (ટકાવારી નફો):
જો નફો રૂ. 100 હોય અને મૂળ કિંમત રૂ. 500 હોય, તો નફાના ટકા શોધો.
- સૂત્ર: (નફો ÷ મૂ.કિં.) × 100
- ગણતરી: (100 ÷ 500) × 100 = 20% નફો.
પરીક્ષા માટે શોર્ટકટ ટિપ (Pro Tip)
યાદ રાખો: નફો કે ખોટ હંમેશા 'મૂળ કિંમત' (Cost Price) પર જ ગણાય છે (સિવાય કે પ્રશ્નમાં ચોખવટ કરી હોય).
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, ગણિતમાં ગોખણપટ્ટી ન ચાલે. ઉપરના સૂત્રો યાદ રાખીને પાઠ્યપુસ્તકના દાખલા ગણવાની પ્રેક્ટિસ કરજો.
📖 વધુ વાંચો (Read More):
- 🏃 પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- 🛶યુરોપિયન પ્રજાનું આગમન: પોર્ટુગીઝો અને અંગ્રેજોનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ
- 🗓️ડેલી કરંટ અફેર્સ: દરરોજના મહત્વના સમાચાર
- 🛡️ગુજરાત પોલીસ ભરતી: ૯૫૦ જગ્યાઓ માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
- ભારતનું બંધારણ: રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને સંપૂર્ણ યાદી
- મનોવિજ્ઞાન: બુદ્ધિ અને IQ શોધવાનું સૂત્ર (વિગતવાર)
- ગણિત: ૧ થી ૩૦ ના વર્ગ અને વર્ગમૂળ યાદ રાખવાની ટ્રીક
- ઇતિહાસ: જૂનાગઢ જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને સત્યાગ્રહ