આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ ૨૦૨૬: ઇતિહાસ, આંદોલન,યુનેસ્કોની જાહેરાત, ઉજવણી, અજાણ્યા તથ્યો અને MCQ ક્વિઝની સંપૂર્ણ જાણકારી | EduStepGujarat
આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ (૨૧ ફેબ્રુઆરી)
ભાષાકીય વિવિધતા અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો ઉત્સવ | EduStepGujarat
📍 આ લેખમાં તમે શું વાંચશો?
📘 પ્રસ્તાવના: માતૃભાષા એટલે શું?
"માતૃભાષા" એ માત્ર વાતચીતનું સાધન નથી, પણ તે માનવીની ઓળખ, સંસ્કાર અને તેની સંસ્કૃતિનું પ્રતિબિંબ છે. જેમ બાળકને તેની માતા પાસેથી જીવન મળે છે, તેમ તેને તેની માતૃભાષા પાસેથી વિચારોની અભિવ્યક્તિ મળે છે. દર વર્ષે ૨૧ ફેબ્રુઆરીએ ઉજવાતો 'આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ' આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે ગમે તેટલી પ્રગતિ કરીએ, પણ આપણા મૂળિયાં આપણી ભાષામાં જ રહેલા છે. આ દિવસ વિશ્વભરમાં ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉજવવામાં આવે છે.
⏳ લોહિયાળ ઇતિહાસ: ૧૯૫૨નું ભાષા આંદોલન
આ દિવસની ઉજવણી પાછળ એક ખૂબ જ સંઘર્ષમય અને લોહિયાળ ઇતિહાસ રહેલો છે, જેનો સંબંધ પાડોશી દેશ બાંગ્લાદેશ (તે સમયનું પૂર્વી પાકિસ્તાન) સાથે છે. ૧૯૪૭માં ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા થયા ત્યારે પાકિસ્તાનના બે ભાગ હતા: પશ્ચિમ પાકિસ્તાન અને પૂર્વી પાકિસ્તાન.
૨૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૨ના રોજ ઢાકા (તે સમયનું પૂર્વી પાકિસ્તાન) માં બંગાળી ભાષાને સત્તાવાર દરજ્જો અપાવવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ આંદોલન કર્યું હતું. આ આંદોલનમાં અબ્દુલ સલામ, અબદુલ બરકત, રફીકુદ્દીન અહમદ અને અબ્દુલ જબ્બાર જેવા વીરો શહીદ થયા હતા. વિશ્વના ઇતિહાસમાં આ એકમાત્ર એવી ઘટના છે જ્યાં લોકોએ પોતાની ભાષા માટે જીવ આપ્યો હોય. યુનેસ્કોએ ૧૯૯૯માં આ બલિદાનને માન્યતા આપી ૨૧ ફેબ્રુઆરીને આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ જાહેર કર્યો.
- મુખ્ય કારણ: ૧૯૪૮માં પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા 'ઉર્દૂ' ને એકમાત્ર રાષ્ટ્રભાષા જાહેર કરવામાં આવી.
- વિરોધ: પૂર્વી પાકિસ્તાનના લોકોની મુખ્ય ભાષા 'બંગાળી' હતી, તેથી તેઓએ પોતાની માતૃભાષાના અસ્તિત્વ માટે વિરોધ શરૂ કર્યો.
- ૨૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૨: ઢાકા યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય જનતાએ એક વિશાળ રેલી કાઢી. પાકિસ્તાની પોલીસે આ નિઃશસ્ત્ર પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીબાર કર્યો, જેમાં અનેક યુવાનો શહીદ થયા.
🎖️ ભાષા માટે શહીદ થનારા વીરો
વિશ્વના ઇતિહાસમાં આ એકમાત્ર એવી ઘટના છે જ્યાં લોકોએ પોતાની ભાષા બચાવવા માટે જીવ આપ્યા હોય. આ શહીદોની યાદમાં જ ૨૧ ફેબ્રુઆરીને માતૃભાષા દિવસ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો છે.
| શહીદનું નામ | વિશેષ માહિતી |
|---|---|
| અબદુલ સલામ | ઢાકા યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી |
| અબદુલ બરકત | રાજકારણના વિદ્યાર્થી (એમ.એ.) |
| રફીકુદ્દીન અહમદ | ભાષા પ્રેમી અને સક્રિય આંદોલનકારી |
| અબદુલ જબ્બાર | પોતાની ભાષાના હક માટે લડનારા વીર |
| શફીઉર રહેમાન | હાઈકોર્ટના કર્મચારી (જેઓ બીજા દિવસે શહીદ થયા હતા) |
🏛️ યુનેસ્કો (UNESCO) ની માન્યતા
આ દિવસને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવવા માટે કેનેડામાં રહેતા બે બાંગ્લાદેશી વ્યક્તિઓ રફીકુલ ઇસ્લામ અને અબ્દુસ સલામ દ્વારા યુનેસ્કોને દરખાસ્ત મોકલવામાં આવી હતી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે માતૃભાષાના કારણે થયેલા બલિદાનને વિશ્વ યાદ રાખે.
🌏 વિશ્વની સૌથી વધુ બોલાતી ટોપ ૧૦ ભાષાઓ
| ક્રમ | ભાષાનું નામ | વક્તાઓની સંખ્યા (અંદાજિત) |
|---|---|---|
| ૧ | અંગ્રેજી (English) | ૧.૫ અબજ+ |
| ૨ | મેન્ડરિન ચાઈનીઝ (Mandarin) | ૧.૧ અબજ+ |
| ૩ | હિન્દી (Hindi) | ૬૧૦ મિલિયન+ |
| ૪ | સ્પેનિશ (Spanish) | ૫૫૦ મિલિયન+ |
| ૫ | ફ્રેન્ચ (French) | ૩૧૦ મિલિયન+ |
| ૬ | અરેબિક (Arabic) | ૨૭૫ મિલિયન+ |
| ૭ | બંગાળી (Bengali) | ૨૭૨ મિલિયન+ |
| ૮ | પોર્ટુગીઝ (Portuguese) | ૨૬૪ મિલિયન+ |
| ૯ | રશિયન (Russian) | ૨૫૫ મિલિયન+ |
| ૧૦ | ઉર્દૂ (Urdu) | ૨૩૨ મિલિયન+ |
નોંધ: ગુજરાતી ભાષા વિશ્વની ટોપ ૩૦ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષાઓમાં સ્થાન ધરાવે છે!
🎉 માતૃભાષા દિવસની ઉજવણી અને કાર્યક્રમો
હાલમાં વિશ્વના લગભગ તમામ ૧૯૦+ દેશોમાં આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. શાળાઓ, કોલેજો અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓમાં નીચે મુજબના કાર્યક્રમો થાય છે:
- કાવ્ય પઠન: પોતાની માતૃભાષામાં લખાયેલી કવિતાઓનું ગાન.
- નિબંધ સ્પર્ધા: માતૃભાષાના જતન અને તેની જાળવણી અંગે જાગૃતિ.
- પરંપરાગત પોશાક: વિદ્યાર્થીઓ પોતાની સંસ્કૃતિ દર્શાવતા પોશાકો પહેરીને ભાષાનું ગૌરવ વધારે છે.
- પુસ્તક પ્રદર્શન: સ્થાનિક લેખકો અને કવિઓના પુસ્તકોનું પ્રદર્શન અને વેચાણ.
⚖️ ૧૧. ભારતીય બંધારણ અને ભાષાકીય અધિકારો
ભારતીય બંધારણમાં ભાષાના જતન માટે ખાસ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે, જે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે અત્યંત મહત્વની છે:
- 📖 કલમ ૩૪૩: સંઘની સત્તાવાર ભાષા હિન્દી અને લિપિ દેવનાગરી રહેશે.
- 📜 ૮મી અનુસૂચિ: હાલમાં બંધારણ દ્વારા ૨૨ ભાષાઓને સત્તાવાર માન્યતા મળેલી છે.
- 🎓 કલમ ૩૫૦-A: દરેક રાજ્યની એ જવાબદારી છે કે તે ભાષાકીય લઘુમતી ધરાવતા બાળકોને માતૃભાષામાં પ્રાથમિક શિક્ષણ આપે.
- 💎 શાસ્ત્રીય ભાષાઓ (Classical Languages): ભારત સરકારે તમિલ, સંસ્કૃત, કન્નડ, તેલુગુ, મલયાલમ અને ઓડિઆને શાસ્ત્રીય ભાષાનો દરજ્જો આપ્યો છે.
🦁 ૧૨. ગરવી ગુજરાતી ભાષાનો ભવ્ય ઇતિહાસ
આપણી ગુજરાતી ભાષા આશરે ૮૦૦ વર્ષથી પણ વધુ જૂનો ઇતિહાસ ધરાવે છે. હેમચંદ્રાચાર્યથી લઈને નરસિંહ મહેતા અને નર્મદ સુધીના સાહિત્યકારોએ આ ભાષાને સમૃદ્ધ બનાવી છે.
| સાહિત્યકાર | વિશેષતા / બિરુદ |
|---|---|
| હેમચંદ્રાચાર્ય | કલિકાલસર્વજ્ઞ (સિદ્ધહેમશબ્દાનુશાસન) |
| નરસિંહ મહેતા | આદિ કવિ |
| કવિ નર્મદ | અર્વાચીનોમાં આદ્ય (માતૃભાષાના પ્રખર હિમાયતી) |
💡 ભાષા વિશેના અમર વિચારો
"માતૃભાષા એટલે વિચારોનું હૃદય અને લાગણીઓનું ઘર."
- મહાત્મા ગાંધી
- ૧. વિશ્વમાં કુલ ૭,૧૦૦ થી વધુ ભાષાઓ બોલાય છે.
- ૨. દર ૧૪ દિવસે વિશ્વમાં એક માતૃભાષા લુપ્ત થઈ જાય છે.
- ૩. પાપુઆ ન્યૂ ગિનીમાં સૌથી વધુ ૮૪૦ ભાષાઓ બોલાય છે.
- ૪. વિશ્વની ૪૦% વસ્તીને પોતાની માતૃભાષામાં શિક્ષણ મળતું નથી.
- ૫. 'એસ્પેરાન્ટો' એ વિશ્વની સૌથી સરળ કૃત્રિમ ભાષા માનવામાં આવે છે.
- ૬. સંસ્કૃત ભાષાને કોમ્પ્યુટર અલ્ગોરિધમ માટે સૌથી યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
- ૭. અંગ્રેજી ભાષામાં સૌથી વધુ વપરાતો અક્ષર 'E' છે.
- ૮. 'Rotokas' ભાષામાં સૌથી ઓછા માત્ર ૧૨ અક્ષરો છે.
- ૯. કંબોડિયાની 'Khmer' ભાષામાં સૌથી વધુ ૭૪ અક્ષરો છે.
- ૧૦. વિશ્વની સૌથી જૂની જીવંત ભાષા તમિલ માનવામાં આવે છે.
"શું તમે જાણો છો?" - અમેઝિંગ ફેક્ટ્સ (Intriguing Facts)
- ૧૧. બાઈબલ એ વિશ્વમાં સૌથી વધુ ભાષાઓમાં અનુવાદિત પુસ્તક છે.
- ૧૨. ભારતમાં ૧,૬૦૦ થી વધુ બોલીઓ બોલાય છે.
- ૧૩. યુનેસ્કો મુજબ ૨,૫૦૦ ભાષાઓ લુપ્ત થવાના આરે છે.
- ૧૪. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ૧૧ સત્તાવાર ભાષાઓ છે.
- ૧૫. હિન્દી ભાષા વિશ્વની ત્રીજી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે.
- ૧૬. ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમાં અંદાજે ૬ કરોડથી વધુ લોકો બોલે છે.
- ૧૭. વિશ્વની ૨,૦૦૦ થી વધુ ભાષાઓમાં ૧,૦૦૦ થી ઓછા વક્તા છે.
- ૧૮. ફ્રેન્ચ ભાષાને 'Love Language' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
- ૧૯. ભારતની ૬ ભાષાઓને 'શાસ્ત્રીય ભાષા' નો દરજ્જો મળ્યો છે.
- ૨૦. બંગાળી ભાષા વિશ્વની ૭મી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે.
📝 ૨૦ મહત્વના MCQ પ્રશ્નો (Self-Test)
૧. આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે?
(A) ૨૧ જાન્યુઆરી (B) ૨૧ ફેબ્રુઆરી (C) ૨૧ માર્ચ (D) ૨૧ ઓગસ્ટ
૨. યુનેસ્કોએ કયા વર્ષમાં આ દિવસની જાહેરાત કરી હતી?
(A) ૧૯૯૫ (B) ૧૯૯૯ (C) ૨૦૦૦ (D) ૨૦૦૨
૩. કયા દેશના ભાષા આંદોલન પરથી આ દિવસની પ્રેરણા મળી?
(A) ભારત (B) નેપાળ (C) બાંગ્લાદેશ (D) શ્રીલંકા
૪. ભારતીય બંધારણની કઈ અનુસૂચિ ભાષાઓ સાથે સંબંધિત છે?
(A) ૭મી (B) ૮મી (C) ૯મી (D) ૧૦મી
૫. હાલમાં બંધારણીય રીતે માન્ય કેટલી ભાષાઓ છે?
(A) ૧૪ (B) ૧૮ (C) ૨૦ (D) ૨૨
૬. કઈ કલમ હિન્દી ભાષાના પ્રચાર અને વિકાસ માટે છે?
(A) ૩૪૩ (B) ૩૪૫ (C) ૩૪૮ (D) ૩૫૧
૭. વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે?
(A) ૨૧ ફેબ્રુઆરી (B) ૨૪ ઓગસ્ટ (C) ૧૫ ઓગસ્ટ (D) ૨૬ જાન્યુઆરી
૮. ગુજરાતી ભાષા માટે પ્રથમ જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ કોને મળ્યો હતો?
(A) પન્નાલાલ પટેલ (B) ઉમાશંકર જોશી (C) રઘુવીર ચૌધરી (D) રાજેન્દ્ર શાહ
૯. કયા કવિને 'અર્વાચીનોમાં આદ્ય' માનવામાં આવે છે?
(A) દલપતરામ (B) નર્મદ (C) નરસિંહ મહેતા (D) મીરાંબાઈ
૧૦. 'જય જય ગરવી ગુજરાત' કાવ્ય કોણે લખ્યું છે?
(A) નર્મદ (B) ન્હાનાલાલ (C) કલાપી (D) બોટાદકર
૧૧. કલમ ૩૪૩ મુજબ સંઘની સત્તાવાર લિપિ કઈ છે?
(A) બ્રાહ્મી (B) રોમન (C) દેવનાગરી (D) ખરોષ્ઠી
૧૨. ભારતની પ્રથમ શાસ્ત્રીય ભાષા કઈ હતી?
(A) સંસ્કૃત (B) તમિલ (C) કન્નડ (D) મલયાલમ
૧૩. વિશ્વમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા કઈ છે?
(A) હિન્દી (B) મેન્ડરિન (C) અંગ્રેજી (D) સ્પેનિશ
૧૪. દર કેટલા દિવસે એક ભાષા લુપ્ત થાય છે?
(A) ૭ દિવસે (B) ૧૦ દિવસે (C) ૧૪ દિવસે (D) ૩૦ દિવસે
૧૫. કઈ કલમ માતૃભાષામાં પ્રાથમિક શિક્ષણની જોગવાઈ કરે છે?
(A) ૩૫૦-A (B) ૩૫૦-B (C) ૩૫૧ (D) ૩૪૩
૧૬. ૧૯૫૨માં ભાષા આંદોલન કયા શહેરમાં થયું હતું?
(A) કોલકાતા (B) ઢાકા (C) ઈસ્લામાબાદ (D) કરાચી
૧૭. માતૃભાષા દિવસનો વિચાર યુનેસ્કોને કોણે આપ્યો હતો?
(A) ભારત (B) બાંગ્લાદેશ (C) કેનેડામાં રહેતા બાંગ્લાદેશીઓ (D) સંયુક્ત રાષ્ટ્ર
૧૮. ગુજરાતના કયા સાહિત્યકારે 'ગુજરાતી' શબ્દનો પ્રથમ પ્રયોગ કર્યો હતો?
(A) પ્રેમાનંદ (B) અખો (C) શામળ (D) દયારામ
૧૯. હાલમાં વિશ્વમાં કેટલી ભાષાઓ લુપ્ત થવાના આરે છે?
(A) ૧૦૦૦ (B) ૨૦૦૦ (C) ૨૫૦૦ (D) ૫૦૦૦
૨૦. ૨૦૨૬ના માતૃભાષા દિવસની થીમ શું હોઈ શકે?
(A) ડિજિટલ ભાષા (B) બહુભાષી શિક્ષણ (C) ભાષા સુરક્ષા (D) માતૃભાષા પ્રેમ
🎓 ૧૩. નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) અને માતૃભાષાનો રોલ
ભારત સરકારની નવી શિક્ષણ નીતિમાં માતૃભાષાના મહત્વને ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે:
- 📍 શિક્ષણનું માધ્યમ: ધોરણ ૫ સુધીનું શિક્ષણ ફરજિયાતપણે માતૃભાષા અથવા સ્થાનિક ભાષામાં આપવાની ભલામણ છે.
- 📍 બહુભાષાવાદ: શાળાઓમાં ત્રિ-ભાષા સૂત્રનો અમલ કરવામાં આવશે, જેમાં ભારતીય ભાષાઓને પ્રાધાન્ય અપાશે.
- 📍 ઉચ્ચ શિક્ષણ: એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલ જેવા અભ્યાસક્રમો પણ હવે ગુજરાતી જેવી પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.
🔍 ૧૪. શું હિન્દી આપણી રાષ્ટ્રભાષા છે? (મહત્વની સ્પષ્ટતા)
પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતી આ મૂંઝવણનું નિરાકરણ નીચે મુજબ છે:
| બાબત | સાચી વિગત |
|---|---|
| રાજભાષા (Official Language) | હિન્દી અને અંગ્રેજી (વહીવટી કાર્યો માટે) |
| રાષ્ટ્રભાષા (National Language) | ભારતમાં કોઈ એક સત્તાવાર રાષ્ટ્રભાષા નથી. |
| અનુસૂચિત ભાષાઓ | બંધારણની ૮મી અનુસૂચિમાં રહેલી તમામ ૨૨ ભાષાઓ. |
✨ ભાષાની મીઠાશ: 'મા' (Mother) શબ્દ વિવિધ ભાષાઓમાં
🏁 નિષ્કર્ષ: આપણી જવાબદારી
આજે વૈશ્વિકીકરણના યુગમાં ઘણી નાની ભાષાઓ લુપ્ત થઈ રહી છે. યુનેસ્કોના મતે, દર ૧૪ દિવસે વિશ્વમાં એક ભાષા લુપ્ત થાય છે. જો ભાષા લુપ્ત થશે, તો તેની સાથે જોડાયેલું જ્ઞાન, સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિ પણ નષ્ટ થશે. તેથી, આપણી માતૃભાષા પ્રત્યે ગૌરવ રાખવો અને નવી પેઢીને તે શીખવવી એ આપણી સાચી શ્રદ્ધાંજલિ હશે.
"જેને પોતાની માતૃભાષાનું ગૌરવ નથી, તેને કોઈ દિવસ પોતાની સંસ્કૃતિનું પણ ગૌરવ નહીં હોય."
"હું આજે આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસના પવિત્ર અવસરે શપથ લઉં છું કે..."
- ✅ હું મારી માતૃભાષા ગુજરાતી પ્રત્યે હંમેશા ગૌરવ અને આદરની ભાવના રાખીશ.
- ✅ હું મારા દૈનિક વ્યવહારમાં, વાતચીતમાં અને લેખનમાં માતૃભાષાનો મહત્તમ પ્રયોગ કરીશ.
- ✅ હું અન્ય ભાષાઓનું સન્માન કરીશ, પણ મારા વિચારોની અભિવ્યક્તિ માટે મારી માતૃભાષાને જ સર્વોપરી માનીશ.
- ✅ હું નવી પેઢીને મારી માતૃભાષાનો ભવ્ય વારસો, સાહિત્ય અને સંસ્કારો વારસામાં આપવા માટે પ્રયત્નશીલ રહીશ.
- ✅ લુપ્ત થતી બોલીઓ અને ભાષાઓના જતન માટે હું હંમેશા જાગૃત રહીશ.
"મારી ભાષા, મારી ઓળખ, મારું ગૌરવ!"
📖 આ પણ વાંચો (Trending Topics) 💥
- ✅ TAT-HS ૨૦૨૬: ઉચ્ચત્તર માધ્યમિક ભરતીની સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતનું બંધારણ: પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતી તમામ કલમો
- 👮 પોલીસ કોન્સ્ટેબલ ભરતી ૨૦૨૬: સિલેબસ અને તૈયારીનું પ્લાનિંગ
- 💡 જનરલ નોલેજ (GK) ૨૦૨૬: ગુજરાત અને ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો
- 📚 ગુજરાતી વ્યાકરણ: અલંકાર, છંદ અને સમાસ - શોર્ટકટ ટ્રીક્સ સાથે
- ⚖️ ભારતનું બંધારણ: પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતી તમામ કલમો
- 💡 જનરલ નોલેજ (GK) ૨૦૨૬: ગુજરાત અને ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો
- ✅ પંચાયતી રાજ: મહત્વની કલમો અને સુધારાઓ
- ✅ ગુજરાતી વ્યાકરણ અને સાહિત્ય: તલાટી માટે મોસ્ટ IMP
- ✅ પોલીસ ભરતી ૨૦૨૬: શારીરિક કસોટીના કોલ લેટર ડાઉનલોડ કરો
- 📊 GPSC STI પરિણામ: STI વર્ગ-૩ ફાઈનલ કટ-ઓફ અને મેરિટ લિસ્ટ
- 📌 નવો સિલેબસ: પોલીસ કોન્સ્ટેબલ નવો સિલેબસ ૨૦૨૬ - સંપૂર્ણ વિગત
- ⚖️ ભારતીય બંધારણ: બંધારણના મોસ્ટ IMP ૩૦૦+ પ્રશ્નો (PDF)
- ✍️ વ્યાકરણ: ગુજરાતી વ્યાકરણ: તમામ ટોપિક્સ અને ઉદાહરણો
- 🏛️ ઇતિહાસ: ભારત અને ગુજરાતનો ઇતિહાસ - પરીક્ષાલક્ષી મટીરીયલ
- 🧮 ગણિત: ૧ થી ૧૦૦ ના વર્ગ અને ઘન યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 🖼️ ભૂગોળ: ગુજરાતની જમીનના પ્રકારો (નકશા સાથે)
- 🌏 ભારતનું બંધારણ: દરેક ભાગની ફ્રી PDF મેળવો
- 🛶યુરોપિયન પ્રજાનું આગમન: પોર્ટુગીઝો અને અંગ્રેજોનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ
- 🗓️ડેલી કરંટ અફેર્સ: દરરોજના મહત્વના સમાચાર
- 🛡️ગુજરાત પોલીસ ભરતી: ૯૫૦ જગ્યાઓ માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
- 📖 ભારતનું બંધારણ: રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને સંપૂર્ણ યાદી
- ⚙️ મનોવિજ્ઞાન: બુદ્ધિ અને IQ શોધવાનું સૂત્ર (વિગતવાર)
- 🎲 ગણિત: ૧ થી ૩૦ ના વર્ગ અને વર્ગમૂળ યાદ રાખવાની ટ્રીક
- 📝 ઇતિહાસ: જૂનાગઢ જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને સત્યાગ્રહ
🔥 શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક અપડેટ્સ મેળવવા માટે જોડાવો
Join EduStepGujarat on WhatsAppwww.EduStepGujarat.com
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો