નમસ્કાર મિત્રો! ભારત એક વિવિધતામાં એકતા ધરાવતો દેશ છે. આપણી રાષ્ટ્રીય ઓળખ આપણા 'રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો' (National Symbols) દ્વારા વ્યક્ત થાય છે. તલાટીથી લઈને UPSC સુધીની પરીક્ષામાં રાષ્ટ્રધ્વજનું માપ, અશોક સ્તંભમાં રહેલા પ્રાણીઓ અને રાષ્ટ્રગીતના ગાયન સમય વિશે પ્રશ્નો પૂછાય છે. આજે આપણે ભારતના ગૌરવ સમાન તમામ રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવીશું.
૧. રાષ્ટ્રધ્વજ: તિરંગો (National Flag)
- સ્વીકાર: ૨૨ જુલાઈ, ૧૯૪૭ ના રોજ બંધારણ સભા દ્વારા સ્વીકારાયો.
- ડિઝાઈન: આંધ્રપ્રદેશના પિંગલી વેંકૈયા એ તૈયાર કરી હતી.
- માપ: લંબાઈ અને પહોળાઈનો ગુણોત્તર ૩:૨ (3:2) હોવો જોઈએ.
-
રંગો:
- કેસરી: શૌર્ય અને ત્યાગનું પ્રતીક.
- સફેદ: શાંતિ અને સત્યનું પ્રતીક.
- લીલો: સમૃદ્ધિ અને હરિયાળીનું પ્રતીક.
- અશોક ચક્ર: વચ્ચે ભૂરા રંગનું ચક્ર છે જેમાં ૨૪ આરા છે, જે પ્રગતિ સૂચવે છે.
૨. રાષ્ટ્રીય ચિહ્ન: અશોક સ્તંભ (State Emblem)
- સ્ત્રોત: સારનાથના અશોક સ્તંભમાંથી લેવામાં આવ્યું છે.
- સ્વીકાર: ૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૫૦.
- સિંહ: તેમાં ચાર સિંહ છે (ત્રણ દેખાય છે, એક પાછળ છે) જે શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક છે.
- નીચેના પ્રાણીઓ: જમણી બાજુ આખલો (Bull) અને ડાબી બાજુ ઘોડો (Horse) છે.
- સૂત્ર: નીચે મુંડક ઉપનિષદમાંથી લીધેલું વાક્ય "સત્યમેવ જયતે" (સત્યનો જ વિજય થાય છે) લખેલું છે.
ભારતના અન્ય મહત્વના પ્રતીકો (Master Table)
નીચેના કોઠામાં ભારતના વિવિધ ક્ષેત્રના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોની યાદી છે.
| વિષય (Subject) | રાષ્ટ્રીય પ્રતીક (Symbol) |
|---|---|
| રાષ્ટ્રીય પ્રાણી | વાઘ (Royal Bengal Tiger) |
| રાષ્ટ્રીય પક્ષી | મોર (Peacock) |
| રાષ્ટ્રીય ફૂલ | કમળ (Lotus) |
| રાષ્ટ્રીય વૃક્ષ | વડ (Banyan Tree) |
| રાષ્ટ્રીય ફળ | કેરી (Mango) |
| રાષ્ટ્રીય નદી | ગંગા (Ganga) |
| રાષ્ટ્રીય જળચર જીવ | ગંગા ડોલ્ફિન (Susu) |
| રાષ્ટ્રીય વિરાસત પશુ | હાથી (Heritage Animal) |
| રાષ્ટ્રીય રમત | હોકી (Hockey) - (અનધિકૃત) |
રાષ્ટ્રગીત vs રાષ્ટ્રગાન (Anthem vs Song)
ઘણા લોકો આ બંનેમાં કન્ફ્યુઝ થાય છે.
૧. રાષ્ટ્રગીત (National Anthem) - "જન ગણ મન":
- રચયિતા: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર.
- ગાયન સમય: ૫૨ સેકન્ડ.
- સૌપ્રથમ ૧૯૧૧માં કોલકાતા અધિવેશનમાં ગવાયું હતું.
૨. રાષ્ટ્રગાન (National Song) - "વંદે માતરમ":
- રચયિતા: બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી (નવલકથા: આનંદમઠ).
- આ ગીતે સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ક્રાંતિકારીઓમાં નવો જોશ ભર્યો હતો.
પરીક્ષામાં પૂછાતા વિશિષ્ટ તથ્યો (One Liner GK)
- રાષ્ટ્રીય પંચાંગ (કેલેન્ડર) કયું છે? - શક સંવત (૨૨ માર્ચ ૧૯૫૭થી સ્વીકારાયું).
- ભારતનું રાષ્ટ્રીય વાક્ય કયું? - સત્યમેવ જયતે.
- ભારતીય રૂપિયાનું ચિહ્ન (₹) કોણે ડિઝાઈન કર્યું? - ઉદય કુમાર ધર્મલિંગમ (IIT બોમ્બે).
- ગંગા નદીને ક્યારે રાષ્ટ્રીય નદી જાહેર કરી? - ૨૦૦૮માં.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, આ પ્રતીકો આપણું અભિમાન છે. પરીક્ષામાં ખાસ કરીને ડોલ્ફિન (જળચર જીવ) અને હાથી (વિરાસત પશુ) વિશેના પ્રશ્નો વારંવાર પૂછાય છે.
વધુ વાંચો (Read More):
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો