જૂનાગઢ જિલ્લો Complete Information | Junagadh District History, Girnar, Uparkot, GK & MCQ

જૂનાગઢ જિલ્લો: ઇતિહાસ, ભૂગોળ, પ્રવાસન સ્થળો અને સામાન્ય જ્ઞાન

GPSC | GSSSB | CCE | Talati | Police | Junior Clerk માટે ઉપયોગી સંપૂર્ણ માહિતી

🌐 www.EduStepGujarat.com

📌 પરિચય

નમસ્કાર મિત્રો! EduStepGujarat ની જિલ્લા શ્રેણીમાં આજે આપણે સૌરાષ્ટ્રના સૌથી ઐતિહાસિક, ધાર્મિક અને પ્રાકૃતિક મહત્વ ધરાવતા જિલ્લા જૂનાગઢ વિશે વિગતવાર માહિતી જાણીશું.

જૂનાગઢ જિલ્લો ગિરનાર પર્વત, ઉપરકોટ કિલ્લો, અશોકનો શિલાલેખ, સક્કરબાગ ઝૂ, દામોદર કુંડ, મહાબત મકબરો અને નવાબી ઇતિહાસ માટે જાણીતો છે.

પરીક્ષાલક્ષી નોંધ: જૂનાગઢમાંથી ગિરનાર, અશોકનો શિલાલેખ, ઉપરકોટ કિલ્લો અને સક્કરબાગ ઝૂ વારંવાર પૂછાતા મુદ્દાઓ છે.

🧾 જૂનાગઢ જિલ્લાની સામાન્ય માહિતી

વિગત	માહિતી
જિલ્લાનું નામ	જૂનાગઢ જિલ્લો
મુખ્ય મથક	જૂનાગઢ
રાજ્ય	ગુજરાત
પ્રદેશ	સૌરાષ્ટ્ર
વિસ્તાર	5093.36 ચો. કિમી.
વસ્તી	15,27,329
સાક્ષરતા દર	78.55%
બ્લોક	10
ગામો	547
RTO કોડ	GJ-11
પ્રખ્યાત ઓળખ	ગિરનાર, ઉપરકોટ, અશોક શિલાલેખ, સક્કરબાગ ઝૂ, નવાબી ઇતિહાસ

🗺️ જૂનાગઢ જિલ્લાના તાલુકાઓ

જૂનાગઢ જિલ્લામાં કુલ 10 તાલુકાઓ આવે છે.

જૂનાગઢભેંસાણવંથલી મેંદરડાકેશોદમાંગરોળ માળિયા હાટીનામાણાવદરવિસાવદરબાંટવા

🌄 ભૂગોળ અને પ્રાકૃતિક ઓળખ

૧. ગિરનાર પર્વત

ગિરનાર પર્વત જૂનાગઢ શહેર પાસે આવેલો છે. હિંદુ, જૈન અને નાથ પરંપરાના પવિત્ર સ્થળો અહીં જોવા મળે છે. અંબાજી મંદિર, દત્તાત્રેય શિખર અને જૈન મંદિરો ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.

૨. મુખ્ય નદીઓ

ઓઝત, મધુવંતી, સોનરખ અને હિરણ નદી સાથે જોડાયેલ વિસ્તાર ખેતી અને સ્થાનિક પાણી પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

૩. આબોહવા

જૂનાગઢમાં ઉષ્ણ અને અર્ધ-શુષ્ક આબોહવા જોવા મળે છે. ચોમાસામાં ગિરનાર આસપાસ હરિયાળી જોવા મળે છે.

૪. ખેતી

મગફળી, કપાસ, ઘઉં, તલ, બાજરી, શાકભાજી અને કેરી સહિતના બાગાયતી પાક અહીં થાય છે.

🏛️ જૂનાગઢ જિલ્લાનો ઇતિહાસ

પ્રાચીન જૂનાગઢ

જૂનાગઢ પ્રાચીન સમયમાં ગિરિનગર તરીકે ઓળખાતું હતું. ગિરનાર પર્વતના કારણે આ વિસ્તાર ધાર્મિક અને રાજકીય રીતે મહત્વનો રહ્યો છે.

મૌર્ય યુગ અને અશોકનો શિલાલેખ

જૂનાગઢનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક પુરાવો અશોકનો શિલાલેખ છે. તેમાં ધર્મ, નૈતિકતા, પ્રજા કલ્યાણ અને સારા શાસન વિશેના સંદેશો જોવા મળે છે.

ચુડાસમા રાજવંશ

ચુડાસમા રાજાઓએ ગિરનાર અને જૂનાગઢ વિસ્તારને રાજકીય કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવ્યો. ઉપરકોટ કિલ્લો ચુડાસમા ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલો છે.

નવાબી શાસન અને ભારત સાથે જોડાણ

બ્રિટિશકાળમાં જૂનાગઢ એક રજવાડું હતું. 1947 પછી જૂનાગઢનું ભારત સાથે જોડાણ રજવાડા વિલીનીકરણના ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ ગણાય છે.

GPSC નોંધ: જૂનાગઢનું ભારત સાથે વિલીનીકરણ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની રજવાડા વિલીનીકરણ નીતિ સાથે જોડાયેલું છે.

🏞️ મહત્વના પ્રવાસન સ્થળો

ગિરનાર પર્વત

જૂનાગઢની મુખ્ય ઓળખ. અંબાજી, દત્તાત્રેય શિખર, જૈન મંદિરો અને ગિરનાર પરિક્રમા માટે પ્રસિદ્ધ.

ઉપરકોટ કિલ્લો

પ્રાચીન કિલ્લો. આદી કડી વાવ, નવઘણ કૂવો, તોપો અને ગુફાઓ માટે જાણીતા સ્થળો.

અશોકનો શિલાલેખ

મૌર્ય યુગના ઇતિહાસનો મહત્વપૂર્ણ પુરાવો. ગિરનાર નજીક આવેલો છે.

મહાબત મકબરો

નવાબી સ્થાપત્યકળાનું અનોખું ઉદાહરણ. મીનારો અને નકશીકામ માટે પ્રખ્યાત.

સક્કરબાગ ઝૂ

ભારતના જૂના પ્રાણી સંગ્રહાલયોમાંથી એક. એશિયાટિક સિંહ માટે જાણીતું.

દામોદર કુંડ

ગિરનાર તળેટીમાં આવેલું પવિત્ર સ્થળ. પિતૃ તર્પણ અને ધાર્મિક વિધિ માટે મહત્વપૂર્ણ.

ભવનાથ મહાદેવ મંદિર

મહાશિવરાત્રિના ભવનાથ મેળા માટે પ્રસિદ્ધ શૈવ ધાર્મિક સ્થળ.

દરબાર હોલ મ્યુઝિયમ

નવાબી કાળના ઇતિહાસ, શાહી સામાન, ચિત્રો અને હથિયારો માટે જાણીતું.

🏢 મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓ અને ઈમારતો

સંસ્થા / ઈમારત	મહત્વ
જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી	કૃષિ શિક્ષણ અને સંશોધન માટે મહત્વપૂર્ણ
સક્કરબાગ ઝૂ	વન્યજીવન સંરક્ષણ માટે પ્રખ્યાત
દરબાર હોલ મ્યુઝિયમ	નવાબી ઇતિહાસનું કેન્દ્ર
મહાબત મકબરો	નવાબી સ્થાપત્યનું અનોખું ઉદાહરણ
ઉપરકોટ કિલ્લો	પ્રાચીન સૈન્ય અને જળ સ્થાપત્ય
અશોકનો શિલાલેખ	મૌર્ય યુગનો ઐતિહાસિક પુરાવો

🎉 મેળા અને ઉત્સવો

ગિરનાર પરિક્રમા

દર વર્ષે હજારો ભક્તો ગિરનારની પરિક્રમા કરે છે.

ભવનાથ મહાદેવ મેળો

મહાશિવરાત્રિ દરમિયાન ભવનાથ મહાદેવ મંદિર ખાતે ભવ્ય મેળો ભરાય છે.

જૈન યાત્રા

ગિરનારના જૈન મંદિરોને કારણે જૂનાગઢ જૈન યાત્રાળુઓ માટે મહત્વનું છે.

સ્થાનિક સંસ્કૃતિ

સૌરાષ્ટ્રની પરંપરા, ધાર્મિકતા, ભક્તિ અને નવાબી વારસાનું મિશ્રણ જોવા મળે છે.

💰 અર્થવ્યવસ્થા અને ઉદ્યોગો

જૂનાગઢ જિલ્લાની અર્થવ્યવસ્થા મુખ્યત્વે ખેતી, પશુપાલન, બાગાયત, પ્રવાસન, નાના ઉદ્યોગો અને સેવા ક્ષેત્ર પર આધારિત છે.

ક્ષેત્ર	વિગત
ખેતી	મગફળી, કપાસ, ઘઉં, બાજરી, તલ, જુવાર
બાગાયત	કેરી, ચીકુ, લીંબુ, નાળિયેર અને ફળ પાક
પશુપાલન	દૂધ ઉત્પાદન અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર
પ્રવાસન	હોટેલ, માર્ગદર્શક, વાહન વ્યવહાર, સ્થાનિક બજાર
કૃષિ આધારિત ઉદ્યોગ	તેલઘાણી, ખાદ્ય પ્રોસેસિંગ, અનાજ પ્રોસેસિંગ

📚 પરીક્ષાલક્ષી One Liner GK

• જૂનાગઢ જિલ્લો ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલો છે.
• જૂનાગઢનું મુખ્ય મથક જૂનાગઢ છે.
• જૂનાગઢનું પ્રાચીન નામ ગિરિનગર માનવામાં આવે છે.
• જૂનાગઢ ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં આવેલું છે.
• અશોકનો શિલાલેખ જૂનાગઢમાં ગિરનાર નજીક આવેલો છે.
• ઉપરકોટ કિલ્લો જૂનાગઢમાં આવેલો છે.
• મહાબત મકબરો નવાબી સ્થાપત્યનું ઉદાહરણ છે.
• સક્કરબાગ ઝૂ જૂનાગઢમાં આવેલું છે.
• દામોદર કુંડ ગિરનારની તળેટીમાં આવેલું છે.
• ભવનાથ મહાદેવ મંદિર મહાશિવરાત્રિના મેળા માટે જાણીતું છે.
• ગિરનાર પરિક્રમા જૂનાગઢની પ્રસિદ્ધ ધાર્મિક પરંપરા છે.
• જૂનાગઢનું ભારત સાથે જોડાણ રજવાડા વિલીનીકરણમાં મહત્વનું છે.
• જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી જિલ્લામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા છે.
• આદી કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો ઉપરકોટ કિલ્લામાં આવેલાં છે.
• જૂનાગઢનો RTO કોડ GJ-11 છે.
• GPSC અને Talati માટે ગિરનાર, અશોક શિલાલેખ અને ઉપરકોટ મહત્વપૂર્ણ છે.

📥 આ પોસ્ટની PDF ડાઉનલોડ કરો

જૂનાગઢ જિલ્લાની Complete Information માટે મટીરીયલ ડાઉનલોડ કરી લો.

📄 DOWNLOAD PDF

ફાઇલ સાઈઝ: 15+ MB | ફોર્મેટ: PDF

---

✅ જૂનાગઢ જિલ્લો: MCQ પ્રશ્નો

1. જૂનાગઢ જિલ્લો ગુજરાતના કયા પ્રદેશમાં આવેલો છે?
A. ઉત્તર ગુજરાત B. દક્ષિણ ગુજરાત C. સૌરાષ્ટ્ર D. કચ્છ
જવાબ: C. સૌરાષ્ટ્ર

2. જૂનાગઢ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કયું છે?
A. કેશોદ B. જૂનાગઢ C. માંગરોળ D. વંથલી
જવાબ: B. જૂનાગઢ

3. જૂનાગઢનું પ્રાચીન નામ શું માનવામાં આવે છે?
A. આનંદપુર B. ગિરિનગર C. વલ્લભી D. ભૃગુકચ્છ
જવાબ: B. ગિરિનગર

4. ગિરનાર પર્વત કયા જિલ્લામાં આવેલો છે?
A. રાજકોટ B. ભાવનગર C. જૂનાગઢ D. જામનગર
જવાબ: C. જૂનાગઢ

5. અશોકનો શિલાલેખ ગુજરાતમાં ક્યાં આવેલો છે?
A. પાટણ B. જૂનાગઢ C. દ્વારકા D. વડોદરા
જવાબ: B. જૂનાગઢ

6. ઉપરકોટ કિલ્લો ક્યાં આવેલો છે?
A. ભુજ B. જૂનાગઢ C. અમદાવાદ D. ગોધરા
જવાબ: B. જૂનાગઢ

7. મહાબત મકબરો કયા શહેરમાં આવેલો છે?
A. સુરત B. જૂનાગઢ C. રાજકોટ D. મહેસાણા
જવાબ: B. જૂનાગઢ

8. સક્કરબાગ ઝૂ કયા જિલ્લામાં આવેલું છે?
A. કચ્છ B. ગાંધીનગર C. જૂનાગઢ D. પાટણ
જવાબ: C. જૂનાગઢ

9. ભવનાથ મહાદેવનો મેળો કયા તહેવાર સમયે ભરાય છે?
A. નવરાત્રી B. જન્માષ્ટમી C. મહાશિવરાત્રિ D. દિવાળી
જવાબ: C. મહાશિવરાત્રિ

10. દામોદર કુંડ ક્યાં આવેલું છે?
A. ગિરનારની તળેટીમાં B. કચ્છના રણમાં C. સાપુતારા પાસે D. નર્મદા કિનારે
જવાબ: A. ગિરનારની તળેટીમાં

11. જૂનાગઢનો RTO કોડ કયો છે?
A. GJ-01 B. GJ-11 C. GJ-18 D. GJ-12
જવાબ: B. GJ-11

12. જૂનાગઢ જિલ્લાની મહત્વપૂર્ણ કૃષિ સંસ્થા કઈ છે?
A. ગુજરાત યુનિવર્સિટી B. જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી C. MS યુનિવર્સિટી D. IIT ગાંધીનગર
જવાબ: B. જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી

13. આદી કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો ક્યાં આવેલાં છે?
A. ઉપરકોટ કિલ્લામાં B. પાવાગઢમાં C. રાણકી વાવમાં D. અડાલજમાં
જવાબ: A. ઉપરકોટ કિલ્લામાં

14. જૂનાગઢનો ઇતિહાસ કયા સમ્રાટના શિલાલેખ સાથે જોડાયેલો છે?
A. ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય B. સમ્રાટ અશોક C. અકબર D. શાહજહાં
જવાબ: B. સમ્રાટ અશોક

15. ગિરનાર પર કયા ધર્મના પવિત્ર સ્થળો જોવા મળે છે?
A. ફક્ત હિંદુ B. ફક્ત જૈન C. હિંદુ અને જૈન બંને D. કોઈ નહીં
જવાબ: C. હિંદુ અને જૈન બંને

16. જૂનાગઢ જિલ્લો કયા પર્વત માટે જાણીતો છે?
A. પાવાગઢ B. ગિરનાર C. સાપુતારા D. અરવલ્લી
જવાબ: B. ગિરનાર

17. જૂનાગઢના નવાબી ઇતિહાસ સાથે કઈ ઈમારત જોડાયેલી છે?
A. મહાબત મકબરો B. અક્ષરધામ C. રાણી કી વાવ D. કીર્તિ મંદિર
જવાબ: A. મહાબત મકબરો

18. જૂનાગઢનું ભારત સાથે જોડાણ કયા વિષયમાં મહત્વનું છે?
A. હરિત ક્રાંતિ B. રજવાડા વિલીનીકરણ C. બંધારણ રચના D. ભાષા આંદોલન
જવાબ: B. રજવાડા વિલીનીકરણ

19. જૂનાગઢમાં પ્રખ્યાત પ્રાણી સંગ્રહાલય કયું છે?
A. કમલા નેહરુ ઝૂ B. સક્કરબાગ ઝૂ C. સરથાણા ઝૂ D. ઇન્દ્રોડા પાર્ક
જવાબ: B. સક્કરબાગ ઝૂ

20. જૂનાગઢમાં આવેલું દરબાર હોલ શું છે?
A. મ્યુઝિયમ B. ડેમ C. બંદર D. એરપોર્ટ
જવાબ: A. મ્યુઝિયમ

21. જૂનાગઢ જિલ્લામાં કયો પાક મહત્વપૂર્ણ છે?
A. મગફળી B. ચા C. કોફી D. રબર
જવાબ: A. મગફળી

22. જૂનાગઢ કયા પ્રકારના પ્રવાસન માટે જાણીતું છે?
A. ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક B. ફક્ત સમુદ્રી C. ફક્ત રણ વિસ્તાર D. હિમપ્રદેશ
જવાબ: A. ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક

23. ગિરનાર પરિક્રમા કયા જિલ્લામાં થાય છે?
A. મોરબી B. જૂનાગઢ C. ડાંગ D. ભરુચ
જવાબ: B. જૂનાગઢ

24. જૂનાગઢમાં ભવનાથ મહાદેવ મંદિર ક્યાં આવેલું છે?
A. ગિરનારની તળેટીમાં B. કચ્છમાં C. ડભોઈમાં D. ધોળાવીરામાં
જવાબ: A. ગિરનારની તળેટીમાં

25. જૂનાગઢ જિલ્લો કઈ સંસ્કૃતિ સાથે વધારે જોડાયેલો છે?
A. સૌરાષ્ટ્ર સંસ્કૃતિ B. મેવાડ સંસ્કૃતિ C. બંગાળ સંસ્કૃતિ D. મલબાર સંસ્કૃતિ
જવાબ: A. સૌરાષ્ટ્ર સંસ્કૃતિ

26. જૂનાગઢમાં આવેલ અશોક શિલાલેખ કયા યુગનો પુરાવો છે?
A. મૌર્ય યુગ B. ગુપ્ત યુગ C. મરાઠા યુગ D. બ્રિટિશ યુગ
જવાબ: A. મૌર્ય યુગ

27. જૂનાગઢના ઉપરકોટ કિલ્લામાં કઈ વાવ આવેલી છે?
A. રાણી કી વાવ B. આદી કડી વાવ C. અડાલજ વાવ D. અમૃતવર્ષિણી વાવ
જવાબ: B. આદી કડી વાવ

28. જૂનાગઢમાં નવઘણ કૂવો કયા સ્થળ સાથે જોડાયેલો છે?
A. ઉપરકોટ કિલ્લો B. ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન C. સોમનાથ મંદિર D. ગિફ્ટ સિટી
જવાબ: A. ઉપરકોટ કિલ્લો

29. જૂનાગઢના ધાર્મિક સ્થળોમાં કયું સ્થાન પિતૃ તર્પણ માટે જાણીતું છે?
A. દામોદર કુંડ B. નળ સરોવર C. કાંકરિયા D. લાખોટા તળાવ
જવાબ: A. દામોદર કુંડ

30. જૂનાગઢની ઐતિહાસિક ઓળખમાં કયો કિલ્લો મહત્વનો છે?
A. ઉપરકોટ B. ભદ્ર કિલ્લો C. લખપત કિલ્લો D. પાવાગઢ કિલ્લો
જવાબ: A. ઉપરકોટ

⚡ ઝડપી પુનરાવર્તન ટેબલ

મુદ્દો	યાદ રાખવાની માહિતી
પ્રદેશ	સૌરાષ્ટ્ર
મુખ્ય મથક	જૂનાગઢ
પ્રાચીન નામ	ગિરિનગર
મુખ્ય પર્વત	ગિરનાર
મુખ્ય કિલ્લો	ઉપરકોટ
શિલાલેખ	અશોકનો શિલાલેખ
પ્રાણી સંગ્રહાલય	સક્કરબાગ ઝૂ
મેળો	ભવનાથ મેળો
ધાર્મિક સ્થળ	દામોદર કુંડ, ગિરનાર, ભવનાથ
કૃષિ સંસ્થા	જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી

🎯 નિષ્કર્ષ

જૂનાગઢ જિલ્લો ગુજરાતના સૌથી ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતા જિલ્લાઓમાંનો એક છે. ગિરનાર પર્વત, અશોકનો શિલાલેખ, ઉપરકોટ કિલ્લો, મહાબત મકબરો, સક્કરબાગ ઝૂ, દામોદર કુંડ અને ભવનાથ મહાદેવ જેવા સ્થળો જૂનાગઢને વિશેષ ઓળખ આપે છે.

GPSC, GSSSB, CCE, Talati, Police, Junior Clerk અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે જૂનાગઢ જિલ્લાની માહિતી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

By EduStepGujarat

GPSC | GSSSB | CCE | Talati | Police | Current Affairs | Gujarat District

🌐 www.EduStepGujarat.com