🚀 English Grammar Series: Master Pronouns!
Hello Future Officers! EduStepGujarat ની ઈંગ્લીશ ગ્રામર સિરીઝમાં તમારું સ્વાગત છે. અગાઉ આપણે Noun (નામ) વિશે સંપૂર્ણ માહિતી મેળવી. આજે આપણે ગ્રામરના બીજા સૌથી મહત્વના સ્તંભ એટલે કે "Pronoun (સર્વનામ)" વિશે શીખીશું.
પરીક્ષામાં Who, Whom, Whose માં ગોટાળો થાય છે? 'Let' પછી I આવે કે Me? આજના આ Master Class માં તમારા બધા જ ડાઉટ્સ ક્લિયર થઈ જશે. Let's dive in! 🎯
📘 ૧. Pronoun (સર્વનામ) એટલે શું?
Definition: વાક્યમાં Noun (નામ) નો વારંવાર ઉપયોગ ટાળવા માટે, નામની જગ્યાએ વપરાતા શબ્દને Pronoun (સર્વનામ) કહે છે. (Pro = ના બદલે, Noun = નામ).
ઉદાહરણ: Rahul is a good boy. He goes to school daily. (અહીં બીજી વાર 'Rahul' લખવાના બદલે 'He' વાપર્યું, જે Pronoun છે).
📙 ૨. સર્વનામના પ્રકારો (Types of Pronoun)
1. Personal Pronouns (પુરુષવાચક સર્વનામ)
વ્યક્તિઓ કે વસ્તુઓ માટે વપરાતા સર્વનામ. પરીક્ષા માટે આ કોષ્ટક (Table) મોઢે હોવું ખૂબ જરૂરી છે:
| Person (પુરુષ) | Subjective (કર્તા) | Objective (કર્મ) | Possessive Adjective (માલિકી-1) | Possessive Pronoun (માલિકી-2) |
|---|---|---|---|---|
| 1st (એકવચન) | I (હું) | Me (મને) | My (મારું) | Mine |
| 1st (બહુવચન) | We (અમે/આપણે) | Us (અમને) | Our (અમારું) | Ours |
| 2nd (Sing/Plu) | You (તું/તમે) | You (તને/તમને) | Your (તમારું) | Yours |
| 3rd (એકવચન) | He / She / It | Him / Her / It | His / Her / Its | His / Hers / - |
| 3rd (બહુવચન) | They (તેઓ) | Them (તેઓને) | Their (તેઓનું) | Theirs |
💡 નોંધ: My, Our, Your ની પાછળ હંમેશા નામ (Noun) આવે છે (દા.ત. My book). જ્યારે Mine, Ours ની પાછળ નામ આવતું નથી (દા.ત. This book is mine).
2. Reflexive Pronouns (સ્વવાચક)
જ્યારે કર્તા પોતે જ કોઈ ક્રિયા પોતાની જાત પર કરે ત્યારે -self કે -selves વાળા રૂપો વપરાય છે.
ઉદાહરણ: I hurt myself. They did the work themselves.3. Demonstrative Pronouns (દર્શક)
નજીક કે દૂરની વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓ દર્શાવવા માટે વપરાય છે.
ઉદાહરણ: This is a pen. (નજીક, એકવચન)Those are birds. (દૂર, બહુવચન)
4. Indefinite Pronouns (અનિશ્ચિત)
કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ કે વસ્તુ નહિ, પરંતુ સામાન્ય રીતે બધા માટે વપરાય.
ઉદાહરણ: Someone is calling you. All are well. (Somebody, Nobody, Anyone વગેરે).5. Distributive Pronouns (વિભાજક)
વ્યક્તિઓ કે વસ્તુઓને એક-એક કરીને અલગ દર્શાવવા વપરાય છે. આની સાથે ક્રિયાપદ હંમેશા એકવચન આવે છે!
ઉદાહરણ: Each of the boys has a pen. (Have નહિ આવે). Either, Neither.📗 ૩. Relative Pronouns (સંબંધક સર્વનામ - MOST IMP)
ખાલી જગ્યા પૂરવા માટે આ શોર્ટ ટ્રિક્સ ગોખી જ લેજો:
- Who (કે જે): ખાલી જગ્યાની આગળ વ્યક્તિનું નામ હોય અને પાછળ ક્રિયાપદ (Verb) હોય.
Ex: This is the boy who stole my bag. - Whom (કે જેને): ખાલી જગ્યાની આગળ વ્યક્તિનું નામ હોય અને પાછળ કર્તા (Subject - I, we, he, નામ) હોય.
Ex: The man whom you met is my uncle. - Whose (કે જેનું): ખાલી જગ્યાની આગળ વ્યક્તિ હોય અને પાછળ કોઈ વસ્તુ/સંબંધ (Noun) હોય (માલિકી દર્શાવે).
Ex: I know the girl whose father is a doctor. - Which (કે જે): નિર્જીવ વસ્તુઓ કે પ્રાણીઓ માટે વપરાય છે.
Ex: The dog which is barking is mine.
🚀 ૪. Advanced Rules (સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના ફેવરિટ નિયમો)
૧. સર્વનામનો ક્રમ (The 231 Rule) - જાદુઈ નિયમ!
જ્યારે એક જ વાક્યમાં ત્રણેય પુરુષના સર્વનામ (I, You, He) એકસાથે આવે અને વાક્ય હકારાત્મક કે સામાન્ય હોય, ત્યારે હંમેશા 231 નો ક્રમ જળવાય છે. (Second Person -> Third Person -> First Person).
✅ You, he and I are friends. (સાચો ક્રમ - 231)
🚨 અપવાદ: જો વાક્યમાં કોઈ ભૂલ, ગુનો કે માફી માંગવાની હોય (નકારાત્મક ભાવ), તો ક્રમ 123 રહે છે. (દા.ત. I, you and he have made a mistake.)
૨. 'Let' અને Preposition નો નિયમ
વાક્યમાં 'Let' પછી કે કોઈપણ Preposition (in, on, at, between, except) પછી હંમેશા કર્મ વિભક્તિ (Objective Case - me, him, us) જ આવે છે.
✅ Let him and me go.
✅ There is no dispute between you and me. (You and I નહિ આવે).
૩. 'It is...' નો નિયમ (To be forms)
જ્યારે વાક્યની શરૂઆત 'It is' કે 'It was' થી થાય, ત્યારે તેના પછી હંમેશા કર્તા વિભક્તિ (Subjective Case - I, He, She, We) જ આવે છે, બોલચાલની ભાષામાં ભલે આપણે ગમે તે બોલતા હોઈએ.
✅ It is I who called you.
🚀 ૫. Bonus Golden Rules (આ નિયમો તમને મેરીટમાં લાવશે!)
જો તમે GPSC કે Class-3 ની મોટી ભરતીઓની તૈયારી કરતા હોવ, તો આ ૪ એડવાન્સ નિયમો અને તેના અપવાદો એકવાર ધ્યાનથી વાંચી જ લેજો. પરીક્ષામાં ૧-૧ માર્કસ કવર કરવા માટે આ ખૂબ ઉપયોગી છે.
૧. તુલના (Comparison): 'Than' અને 'As' પછીનો નિયમ
જ્યારે બે કર્તા (Subjects) વચ્ચે તુલના (Comparison) થતી હોય, ત્યારે 'than' કે 'as' પછી હંમેશા કર્તા વિભક્તિ (Subjective Case - I, He, She, We, They) જ વપરાય છે, ભલે ગુજરાતીમાં તેનો અર્થ 'મને' કે 'તેને' જેવો થતો હોય.
✅ He is taller than I. (સાચો જવાબ, કારણ કે 'He' કર્તા છે, તો 'I' પણ કર્તા હોવો જોઈએ).
✅ I run faster than he. (He runs એવું સમજવું).
✅ She is as beautiful as I.
💡 ઊંડાણપૂર્વકની સમજૂતી: વાસ્તવમાં વાક્ય આવું હોય છે: "He is taller than I am." અહીં ક્રિયાપદ 'am' છુપાયેલું હોવાથી તેની આગળ કર્તા 'I' જ આવવો જોઈએ, કર્મ 'me' નહીં.
૨. 'બે (2)' વિરુદ્ધ 'બે કરતાં વધુ (>2)' નો નિયમ (Either/Neither vs Any/None)
આ નિયમમાંથી પરીક્ષામાં Error Spotting અને Fill in the blank ના પ્રશ્નો સૌથી વધુ પૂછાય છે. આમાં સંખ્યાનું ખૂબ મહત્વ છે:
A) ફક્ત બે (2) માટે:
- Either of (બેમાંથી એક - હકાર): ✅ Either of the two boys fits for the job.
- Neither of (બેમાંથી એકપણ નહિ - નકાર): ✅ Neither of his two sons helps him.
B) બે કરતાં વધુ (>2) માટે:
જ્યારે ૨ કરતાં વધુ વ્યક્તિ કે વસ્તુ હોય ત્યારે 'Either' કે 'Neither' વાપરવું તદ્દન ખોટું છે!
- ❌ Neither of his five sons... (ખોટું, કારણ કે ૫ દીકરા છે).
- ✅ None of his five sons helps him. (સાચો જવાબ, નકારમાં 'None' વપરાય).
- ❌ Take either of these ten books. (ખોટું, કારણ કે ૧૦ બુક છે).
- ✅ Take any/anyone of these ten books. (સાચો જવાબ, હકારમાં 'Any' કે 'Anyone' વપરાય).
૩. Emphatic Pronouns (ભારવાચક સર્વનામ) - કોન્સેપ્ટ ક્લિયર કરો!
દેખાવમાં આ Reflexive Pronouns (myself, himself, etc.) જેવા જ હોય છે, પણ તેનો ઉપયોગ અલગ છે. જ્યારે કર્તા કોઈ ક્રિયા પોતે જ (Personally) કરી છે તેવો ભાર (Emphasis) આપવા માંગતો હોય, ત્યારે તે કર્તાની બરાબર બાજુમાં વપરાય છે.
✅ She herself did the work. (તેણીએ પોતે જ કામ કર્યું).
🚨 Reflexive અને Emphatic વચ્ચેનો તફાવત:
- I hurt myself. (Reflexive - અહીં Myself ને વાક્યમાંથી કાઢી શકાતું નથી, તો અર્થ બદલાઈ જાય).
- I (myself) did it. (Emphatic - અહીં Myself ને કાઢી લો તો પણ વાક્યનો અર્થ બદલાતો નથી, માત્ર ભાર ઓછો થાય છે).
૪. Interrogative Pronouns (પ્રશ્નાર્થ સર્વનામ)
જ્યારે Who, Whom, Whose, Which, What નો ઉપયોગ પ્રશ્ન પૂછવા માટે થાય ત્યારે તે પ્રશ્નાર્થ સર્વનામ બને છે. આમાં Who અને Whom ના ભેદ ખાસ પૂછાય છે:
- Who (કર્તા વિશે પૂછવા): ✅ Who called you? (કોણે ફોન કર્યો?)
- Whom (કર્મ વિશે પૂછવા): ✅ Whom did you meet? (તમે કોને મળ્યા?)
(નોંધ: Spoken English માં 'Whom' ની જગ્યાએ 'Who' વપરાય છે, પણ પરીક્ષામાં 'Who did you meet' ખોટું ગણાશે). - Whose (માલિકી વિશે પૂછવા): ✅ Whose book is this?
- Which (પસંદગી કે વસ્તુ વિશે પૂછવા): ✅ Which is your bag? ✅ Which of you is going? (યાદ રાખો: જ્યારે લોકોમાંથી પસંદગી કરવાની હોય ત્યારે પણ 'Which' વાપરી શકાય, 'Who' નહિ).
🛑 ૬. Error Spotting (પરીક્ષામાં પૂછાતી ભૂલો)
1. ❌ One should do his duty.
1. ✅ One should do one's duty.
કારણ: જ્યારે કર્તા 'One' હોય, ત્યારે માલિકી દર્શાવવા માટે his/her ના બદલે one's જ વપરાય છે.
2. ❌ Everyone must bring their own lunch.
2. ✅ Everyone must bring his/her own lunch.
કારણ: Everyone, Everybody વગેરે એકવચન ગણાય છે, તેથી તેમની સાથે their ના બદલે his અથવા her આવે છે.
3. ❌ Both did not go to the party.
3. ✅ Neither of them went to the party.
કારણ: અંગ્રેજીમાં નકાર વાક્ય બનાવવા માટે 'Both...not' નો ઉપયોગ થતો નથી, તેની જગ્યાએ 'Neither' વપરાય છે.
📥 આ પોસ્ટની PDF ડાઉનલોડ કરો
GPSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના રિવિઝન માટે આ મટીરીયલ ડાઉનલોડ કરી લો.
📄 DOWNLOAD PDFફાઇલ સાઈઝ: 2.5 MB | ફોર્મેટ: PDF
❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (Top 5 FAQs on Pronouns)
૧. Relative Pronoun માં 'That' નો ઉપયોગ ક્યારે કરવો?
સામાન્ય રીતે Who/Which વપરાય છે, પરંતુ જો વાક્યમાં Superlative Degree (the best, the tallest), Only, Same, All, Nothing, None જેવા શબ્દો આવે, તો વ્યક્તિ હોય કે વસ્તુ, હંમેશા 'That' જ વપરાય છે.
Ex: All that glitters is not gold.
૨. 'Each other' અને 'One another' વચ્ચે શું તફાવત છે?
જ્યારે ફક્ત બે વ્યક્તિ કે વસ્તુ વચ્ચેની વાત હોય ત્યારે 'Each other' વપરાય છે. (દા.ત. Rahul and Anjali love each other). જ્યારે બે કરતાં વધુ ની વાત હોય ત્યારે 'One another' વપરાય છે. (દા.ત. We all should help one another).
૩. Possessive Adjective (My) અને Possessive Pronoun (Mine) વચ્ચે શું ફેર?
'My, our, your' પછી તરત જ નામ લખવું પડે છે (આ My book છે). જ્યારે 'Mine, ours, yours' વાક્યના અંતે એકલા જ આવે છે (આ બુક Mine છે).
૪. 'Its' અને 'It's' માં શું ફરક છે?
Its (એપોસ્ટ્રોફી વગર) એટલે માલિકી દર્શક (તેનું) - The dog wagged its tail.
It's (એપોસ્ટ્રોફી સાથે) એટલે 'It is' અથવા 'It has' નું ટૂંકું રૂપ - It's raining today.
૫. પ્રાણીઓ માટે Who વપરાય કે Which?
પ્રાણીઓ અને નિર્જીવ વસ્તુઓ માટે હંમેશા Which નો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ જો તમે કોઈ પાલતુ પ્રાણીને માણસ જેવું નામ આપ્યું હોય અને માણસની જેમ ટ્રીટ કરતા હોવ, તો ક્યારેક 'Who' વાપરી શકાય, પણ પરીક્ષામાં હંમેશા Which જ સાચો જવાબ ગણાશે.
📝 આજનું રિવિઝન: Top 10 MCQs on Pronouns
પરીક્ષામાં બેસતા પહેલાં આ 10 પ્રશ્નોના જવાબ જાતે જ ચેક કરો!
1. It is _____ who helped the poor man.
A) me B) I C) my D) mine✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: B) I (It is પછી કર્તા વિભક્તિ આવે)
2. Let _____ do this project.
A) him and me B) he and I C) his and my✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: A) him and me (Let પછી કર્મ વિભક્તિ)
3. The girl _____ won the race is my sister.
A) whom B) whose C) who D) which✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: C) who (વ્યક્તિ + Who + ક્રિયાપદ)
4. Choose correct sentence:
A) I, you and he are studying.B) You, he and I are studying.
✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: B (હકારાત્મક વાક્યમાં 231 નો નિયમ)
5. One must love _____ country.
A) his B) her C) one's D) their✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: C) one's
6. Each of the students _____ given a certificate.
A) were B) was C) have D) are✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: B) was (Each સાથે હંમેશા એકવચન)
7. All _____ glitters is not gold.
A) which B) who C) that D) what✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: C) that (All પછી હંમેશા That વપરાય)
8. The dog hurt _____ leg.
A) it's B) his C) its D) its'✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: C) its (એપોસ્ટ્રોફી વગર માલિકી દર્શાવવા)
9. The two brothers always fight with _____.
A) one another B) each other✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: B) each other (ફક્ત બે જણાની વાત છે)
10. The man _____ you met yesterday is my uncle.
A) who B) whom C) whose D) which✅ જવાબ જુઓ
જવાબ: B) whom (વ્યક્તિ + Whom + કર્તા-you)
📖 પરીક્ષાલક્ષી સંપૂર્ણ મટીરીયલની મહત્વની લિંક્સ
✍️ ગુજરાતી વ્યાકરણ/સાહિત્ય
🔤 ઇંગ્લિશ ગ્રામર
🏺 ઇતિહાસ અને વારસો
🧮 મેથ્સ અને રીઝનિંગ
🌍 બંધારણ અને GK
🔬 સામાન્ય વિજ્ઞાન
📜 યોજનાઓ અને સિલેબસ
🌐 અન્ય મહત્વની લિંક્સ
📝 લેખન કૌશલ્ય (Mains)
🎯 નિષ્કર્ષ (Conclusion)
આશા છે કે English Grammar ની આ બીજી પોસ્ટમાં Pronoun (સર્વનામ) અને તેના જટિલ નિયમો (231 rule, Let નો નિયમ, Who/Whom ના ભેદ) તમને એકદમ સરળ રીતે સમજાઈ ગયા હશે. ગ્રામરના આવા જ સ્કોરિંગ ટોપિક્સ સાથે આપણે આગળ વધતા રહીશું. સતત રિવિઝન કરતા રહો અને EduStepGujarat સાથે જોડાયેલા રહો. તમારી સફળતા 100% પાક્કી છે! 🏆
WhatsApp ચેનલ
Telegram ચેનલ
YouTube ચેનલ
Facebook પેજ
Instagram ફોલો કરો