Nobel Prize Winners List (1901-2026): Important MCQs, Indian Winners & FAQs for GPSC, CCE & TAT Exams | નોબેલ પ્રાઈઝ | EduStepGujarat

 


Nobel Prize Winners List 1901-2026 Infographic Gujarati EduStepGujarat


🏆 નોબેલ પ્રાઈઝ (Nobel Prize)

વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર - ઇતિહાસથી લઈને ૨૦૨૬ સુધીની સંપૂર્ણ વિગત

નમસ્તે ભાવિ અધિકારી મિત્રો! 🎯

શું તમે જાણો છો કે વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર કયો છે? જવાબ છે - નોબેલ પ્રાઈઝ (Nobel Prize). સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ જેવી કે GPSC, CCE, TAT, TET અને પોલીસ ભરતીમાં નોબેલ પ્રાઈઝને લગતા પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે. પછી તે આલ્ફ્રેડ નોબેલનો ઇતિહાસ હોય, ભારતીય નોબેલ વિજેતાઓની યાદી હોય કે ૨૦૨૬ના લેટેસ્ટ અપડેટ્સ હોય.

આજના આ ખાસ લેખમાં, અમે તમારા માટે લાવ્યા છીએ ૧૯૦૧ થી ૨૦૨૬ સુધીની સંપૂર્ણ નોબેલ પ્રાઈઝ માસ્ટર ગાઈડ. આ એક જ પોસ્ટમાં તમને મળશે: ૬ મુખ્ય ક્ષેત્રોની વિગત, નોબેલ મેળવનાર ૯ ભારતીય સિતારાઓની સાલવારી, રોમાંચક તથ્યો અને પરીક્ષાલક્ષી અગત્યના મુદ્દાઓ. તમારી તૈયારીને ધારદાર બનાવવા માટે આ માહિતી અત્યંત અનિવાર્ય છે.

📚 વાંચો, યાદ રાખો અને સફળતા મેળવો - ફક્ત EduStepGujarat પર!

🏆 નોબેલ પ્રાઈઝ અને આલ્ફ્રેડ નોબેલ

નોબેલ પ્રાઈઝ એ માત્ર એક એવોર્ડ નથી, પરંતુ માનવજાત માટે અસાધારણ યોગદાન આપનાર વ્યક્તિઓ માટેનું સર્વોચ્ચ સન્માન છે. આ પુરસ્કારની સ્થાપના સ્વીડિશ વૈજ્ઞાનિક અને શોધક આલ્ફ્રેડ નોબેલ (Alfred Nobel) ના વસિયતનામા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આલ્ફ્રેડ નોબલે ૩૫૫ થી વધુ પેટન્ટ મેળવી હતી, જેમાં ડાયનામાઈટ ની શોધ સૌથી પ્રખ્યાત છે.

📅 સ્થાપના: ૨૭ નવેમ્બર, ૧૮૯૫
🚀 પ્રથમ એવોર્ડ: ૧૦ ડિસેમ્બર, ૧૯૦૧
🎓 નોબેલ પુરસ્કારના ક્ષેત્રો અને એનાયત સ્થળ
🧪 રસાયણશાસ્ત્ર
🔭 ભૌતિકશાસ્ત્ર
🩺 તબીબી વિજ્ઞાન
📚 સાહિત્ય
🕊️ શાંતિ
💰 અર્થશાસ્ત્ર (૧૯૬૮)  નોંધ : આની શરૂઆત ૧૯૬૮માં સ્વીડિશ બેંક દ્વારા થઇ અને પ્રથમ એવોર્ડ ૧૯૬૯માં અપાયો. 
📍 એવોર્ડ ક્યાં અપાય છે?
શાંતિનો નોબેલ: ઓસ્લો, નોર્વે
બાકીના ૫ એવોર્ડ: સ્ટોકહોમ, સ્વીડન
• દર વર્ષે ૧૦ ડિસેમ્બર (પુણ્યતિથિ) ના રોજ આ એવોર્ડ એનાયત થાય છે.

💡 અગત્યના અને રોમાંચિત કરતા તથ્યો

  • સૌથી નાની વય: મલાલા યુસુફઝાઈ (૧૭ વર્ષ - ૨૦૧૪ શાંતિ).
  • સૌથી મોટી વય: જોન બી. ગુડઇનફ (૯૭ વર્ષ - ૨૦૧૯ રસાયણશાસ્ત્ર).
  • બે વાર વિજેતા: મેડમ ક્યુરી (ભૌતિક અને રસાયણશાસ્ત્ર બંનેમાં).
  • મરણોત્તર એવોર્ડ: ૧૯૭૪ પછી બંધ (સિવાય કે જાહેરાત બાદ નિધન થાય).
  • પુરસ્કાર: ૧ ગોલ્ડ મેડલ (૧૮ કેરેટ ગ્રીન ગોલ્ડ), ડિપ્લોમા અને અંદાજે ૧૧ મિલિયન ક્રોનર.
  • ઇનકાર: જીન-પોલ સાર્ત્ર અને લે ડુક થો એ એવોર્ડ લેવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
  • મર્યાદા: એક જ વિષયમાં એક વર્ષમાં ૩ થી વધુ વ્યક્તિઓને સંયુક્ત એવોર્ડ આપી શકાતો નથી.

🇮🇳 નોબેલ મેળવનાર ભારતીયો (૧૯૧૩ - ૨૦૨૬)
વર્ષ નામ ક્ષેત્ર વિશેષ સિદ્ધિ / ઉપલબ્ધિ
૧૯૧૩રવીન્દ્રનાથ ટાગોરસાહિત્યપ્રથમ ભારતીય વિજેતા (ગીતાંજલિ)
૧૯૩૦સી.વી. રમનભૌતિકરમન ઇફેક્ટ (પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન)
૧૯૬૮હરગોવિંદ ખુરાનાતબીબીજિનેટિક કોડ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ
૧૯૭૯મધર ટેરેસાશાંતિપીડિતોની નિઃસ્વાર્થ સેવા માટે
૧૯૮૩એસ. ચંદ્રશેખરભૌતિકચંદ્રશેખર સીમા (તારાઓની સંરચના)
૧૯૯૮અમર્ત્ય સેનઅર્થશાસ્ત્રકલ્યાણકારી અર્થશાસ્ત્રમાં યોગદાન
૨૦૦૯વેંકટરામન રામકૃષ્ણનરસાયણરિબોઝોમની સંરચનાનો અભ્યાસ
૨૦૧૪કૈલાશ સત્યાર્થીશાંતિબચપન બચાવો આંદોલન
૨૦૧૯અભીજીત બેનર્જીઅર્થશાસ્ત્રવૈશ્વિક ગરીબી નાબૂદીના પ્રયોગો

🏆 નોબેલ પ્રાઈઝ વિજેતાઓની વૈશ્વિક નામોની યાદી

વિષયવાર મુખ્ય વિજેતાઓ અને તેમની ઐતિહાસિક સિદ્ધિઓ

🔭 ૧. ભૌતિકશાસ્ત્ર (Physics) - મુખ્ય વિજેતાઓ

Nobel Prize Winners List 1901-2026 Infographic Gujarati EduStepGujarat
વર્ષ વિજેતા (દેશ) સિદ્ધિ / શોધ
૧૯૦૧વિલ્હેમ રોન્ટજન (જર્મની)X-rays ની શોધ.
૧૯૦૩મેરી ક્યુરી & પિયર ક્યુરી (ફ્રાન્સ)રેડિયોએક્ટિવિટી પર સંશોધન.
૧૯૨૧આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (જર્મની)ફોટોઈલેક્ટ્રિક ઈફેક્ટના નિયમો.
૧૯૩૦સી.વી. રમન (ભારત)પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન (રમન ઈફેક્ટ).
૧૯૩૨જેનરલ ચેડવિક (બ્રિટન)ન્યુટ્રોન કણની શોધ.
૧૯૬૪ચાર્લ્સ ટાઉન્સ (અમેરિકા)લેઝર (Laser) અને મેઝરની શોધ.
૨૦૧૩પીટર હિગ્સ (બ્રિટન)હિગ્સ બોઝોન (God Particle).
૨૦૨૪જોન હોપફિલ્ડ & જેફ્રી હિંટનAI અને આર્ટિફિશિયલ ન્યુરલ નેટવર્ક્સ.
🧪 ૨. રસાયણશાસ્ત્ર (Chemistry) - મુખ્ય વિજેતાઓ

વર્ષ વિજેતા (દેશ) સિદ્ધિ / શોધ
૧૯૧૧મેરી ક્યુરી (ફ્રાન્સ)રેડિયમ અને પોલોનિયમની શોધ.
૧૯૫૪લિનસ પૉલિંગ (અમેરિકા)કેમિકલ બોન્ડના સ્વરૂપ પર સંશોધન.
૧૯૮૦ફ્રેડરિક સેંગર (બ્રિટન)DNA સિક્વન્સિંગ (૨ વાર કેમિસ્ટ્રી નોબેલ).
૨૦૦૯વેંકટરામન રામકૃષ્ણન (ભારત)રિબોઝોમની સંરચના અને કાર્ય.
૨૦૨૦જેનિફર ડૌડના (અમેરિકા)CRISPR જીન એડિટિંગ ટેકનોલોજી.
🩺 ૩. તબીબી વિજ્ઞાન (Medicine) - મુખ્ય વિજેતાઓ
[attachment_1](attachment)
વર્ષ વિજેતા (દેશ) સિદ્ધિ / શોધ
૧૯૦૧એમિલ વોન બેહરિંગ (જર્મની)સીરમ થેરાપી (ડિફ્થેરિયા સામે).
૧૯૪૫એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ (બ્રિટન)પેનિસિલિન (વિશ્વનું પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક).
૧૯૬૨વોટસન અને ક્રિક (USA/UK)DNA નું ડબલ હેલિક્સ મોડેલ.
૧૯૬૮હરગોવિંદ ખુરાના (ભારત)જિનેટિક કોડનું અર્થઘટન.
૨૦૨૩કેટાલિન કારિકો & ડ્રુ વેઈસમેનmRNA વેક્સિન ટેકનોલોજી (COVID-19).
🕊️ ૪. શાંતિ (Peace) - મુખ્ય વિજેતાઓ
વર્ષ વિજેતા (દેશ) સિદ્ધિ / યોગદાન
૧૯૦૧હેનરી ડુનાન્ટરેડક્રોસ સોસાયટીના સ્થાપક.
૧૯૬૪માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયરનાગરિક અધિકારો માટે અહિંસક લડત.
૧૯૭૯મધર ટેરેસા (ભારત)ગરીબો અને પીડિતોની નિઃસ્વાર્થ સેવા.
૧૯૮૯દલાઈ લામા (તિબેટ)તિબેટની મુક્તિ માટે અહિંસક સંઘર્ષ.
૧૯૯૩નેલ્સન મંડેલા (દક્ષિણ આફ્રિકા)રંગભેદ નીતિની નાબૂદી માટે.
૨૦૧૪કૈલાશ સત્યાર્થી & મલાલા યુસુફઝાઈબાળકોના શિક્ષણ અને અધિકારો માટે.
૨૦૨૫નિહોન હિડાંક્યો (જાપાન)પરમાણુ શસ્ત્રો વિરોધી વૈશ્વિક ઝુંબેશ.
📚 ૫. સાહિત્ય (Literature) - મુખ્ય વિજેતાઓ
વર્ષ વિજેતા (દેશ) મુખ્ય કૃતિ / સર્જન
૧૯૧૩રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (ભારત)'ગીતાંજલિ' કાવ્યસંગ્રહ માટે.
૧૯૫૩વિન્સ્ટન ચર્ચિલ (બ્રિટન)ઐતિહાસિક અને આત્મકથનાત્મક લખાણો.
૧૯૮૨ગેબ્રિયલ ગાર્સિયા માર્કેઝજાદુઈ વાસ્તવવાદ (Magic Realism).
૨૦૧૬બોબ ડિલન (અમેરિકા)અમેરિકન ગીત પરંપરામાં કાવ્યાત્મક સર્જન.
💰 ૬. અર્થશાસ્ત્ર (Economics) - મુખ્ય વિજેતાઓ
વર્ષ વિજેતા (દેશ) વિષય / સંશોધન
૧૯૬૯રાગ્નર ફ્રિશ & જાન ટિનબર્ગનઆર્થિક પ્રક્રિયાઓના વિશ્લેષણ માટે.
૧૯૯૮અમર્ત્ય સેન (ભારત)કલ્યાણકારી અર્થશાસ્ત્ર અને ગરીબી.
૨૦૧૯અભિજીત બેનર્જી & એસ્થર ડુફ્લોવૈશ્વિક ગરીબી નાબૂદી માટેના પ્રયોગો.

📚 ફ્રી સ્ટડી મટીરીયલ (PDF)

વિશ્વનો સૌથીપ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર - ઇતિહાસથી લઈને ૨૦૨૬ સુધીની સંપૂર્ણ વિગત કલરફુલ PDF ફાઇલ અહીંથી ડાઉનલોડ કરો.

📥 DOWNLOAD FULL PDF

PDF Size: 2.5 MB | Format: High Quality Color PDF

🏆 નોબેલ પ્રાઈઝ: મહત્વના MCQ (પ્રશ્ન-જવાબ)

તમારી તૈયારી ચકાસો - EduStepGujarat Special

૧. વિશ્વનો પ્રથમ નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર (1901) કોને આપવામાં આવ્યો હતો?
(A) આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (B) હેનરી ડુનાન્ટ (C) મધર ટેરેસા (D) નેલ્સન મંડેલા
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (B) હેનરી ડુનાન્ટ

૨. નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય કોણ હતા?
(A) સી.વી. રમન (B) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (C) હરગોવિંદ ખુરાના (D) અમર્ત્ય સેન
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (B) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

૩. કયા ભારતીય વૈજ્ઞાનિકને 'રમન ઇફેક્ટ' માટે નોબેલ મળ્યો હતો?
(A) એસ. ચંદ્રશેખર (B) વેંકટરામન રામકૃષ્ણન (C) સી.વી. રમન (D) એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) સી.વી. રમન

૪. શાંતિનો નોબેલ પુરસ્કાર કયા શહેરમાં એનાયત કરવામાં આવે છે?
(A) સ્ટોકહોમ (B) પેરિસ (C) ઓસ્લો (D) લંડન
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) ઓસ્લો (નોર્વે)

૫. અર્થશાસ્ત્રના નોબેલ પુરસ્કારની શરૂઆત કયા વર્ષમાં થઈ હતી?
(A) 1901 (B) 1950 (C) 1968 (D) 1990
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) 1968

૬. સૌથી નાની વયે (17 વર્ષ) નોબેલ મેળવનાર વ્યક્તિ કોણ છે?
(A) ગ્રેટા થનબર્ગ (B) મલાલા યુસુફઝાઈ (C) લોરેન્સ બ્રેગ (D) નાદિયા મુરાદ
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (B) મલાલા યુસુફઝાઈ

૭. મેડમ ક્યુરીને કયા બે અલગ વિષયોમાં નોબેલ મળ્યો છે?
(A) ભૌતિક અને શાંતિ (B) રસાયણ અને તબીબી (C) ભૌતિક અને રસાયણ (D) સાહિત્ય અને શાંતિ
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) ભૌતિક અને રસાયણ

૮. કયા વર્ષથી મરણોત્તર નોબેલ પુરસ્કાર આપવાનું બંધ કરવામાં આવ્યું છે?
(A) 1901 (B) 1947 (C) 1974 (D) 2000
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) 1974

૯. અમર્ત્ય સેનને કયા ક્ષેત્રમાં નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો?
(A) ગણિત (B) અર્થશાસ્ત્ર (C) ભૌતિકશાસ્ત્ર (D) રસાયણશાસ્ત્ર
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (B) અર્થશાસ્ત્ર

૧૦. નોબેલ પુરસ્કાર દર વર્ષે કઈ તારીખે એનાયત કરવામાં આવે છે?
(A) 1 જાન્યુઆરી (B) 15 ઓગસ્ટ (C) 10 ડિસેમ્બર (D) 2 ઓક્ટોબર
જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: (C) 10 ડિસેમ્બર

🔍 FAQ (Google પર સૌથી વધુ સર્ચ થતા પ્રશ્નો)
• નોબેલ પ્રાઈઝની શરૂઆત કોણે કરી હતી?
આલ્બર્ડ નોબેલ (ડાયનામાઈટના શોધક) ની યાદમાં આ પુરસ્કાર શરૂ કરાયો હતો.
• ભારતના કુલ કેટલા લોકોને નોબેલ મળ્યો છે?
અત્યાર સુધીમાં કુલ 9 ભારતીય નાગરિકો અને ભારતીય મૂળની વ્યક્તિઓને નોબેલ મળ્યો છે.
• શાંતિનો નોબેલ અને બાકીના નોબેલ વચ્ચે શું તફાવત છે?
શાંતિનો નોબેલ નોર્વેમાં અપાય છે, જ્યારે બાકીના પાંચ સ્વીડનમાં આપવામાં આવે છે.
• નોબેલ મેડલ શેનો બનેલો હોય છે?
તે 18 કેરેટ લીલા સોના (Green Gold) પર 24 કેરેટ સોનાના પ્લેટિંગથી બનેલો હોય છે.
• શું ગણિતમાં નોબેલ પ્રાઈઝ આપવામાં આવે છે?
ના, ગણિત માટે નોબેલ નથી અપાતો, પણ તેના બદલે 'એબેલ પ્રાઈઝ' (Abel Prize) અપાય છે.
• ગાંધીજીને કેટલી વાર નોબેલ મળ્યો છે?
મહાત્મા ગાંધીજીનું પાંચ વાર નામાંકન થયું હતું, પરંતુ તેમને ક્યારેય નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો નથી.
• નોબેલ પ્રાઈઝની રકમ કેટલી હોય છે?
અંદાજે 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનર (ભારતીય રૂપિયામાં લગભગ 8.5 થી 9 કરોડ).
• કઈ સંસ્થાને સૌથી વધુ વાર નોબેલ મળ્યો છે?
ઇન્ટરનેશનલ કમિટી ઓફ ધ રેડ ક્રોસ (ICRC) ને 3 વખત શાંતિનો નોબેલ મળ્યો છે.
• 2024 માં ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ કોને મળ્યો?
જોન હોપફિલ્ડ અને જેફ્રી હિંટનને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) માટે મળ્યો છે.
• એક વિષયમાં મહત્તમ કેટલા લોકોને નોબેલ મળી શકે?
એક વર્ષમાં એક જ વિષય માટે વધુમાં વધુ 3 વ્યક્તિઓને સંયુક્ત રીતે નોબેલ મળી શકે છે.


🎯 આજના અંકનો નિષ્કર્ષ

મિત્રો, આજના વિશેષ અંકમાં આપણે ૧૯૦૧ થી ૨૦૨૬ સુધીના નોબેલ પ્રાઈઝના ઇતિહાસ અને વિજેતાઓની ઊંડાણપૂર્વક વિગત મેળવી. પરીક્ષાની દ્રષ્ટિએ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરથી લઈને ૨૦૨૫ ના વિજેતા સુધીના દરેક મુદ્દા અત્યંત મહત્વના છે. નોબેલ પ્રાઈઝ માત્ર સામાન્ય જ્ઞાનનો વિષય નથી, પરંતુ તે માનવ સંસ્કૃતિના વિકાસની ગાથા છે. અમને આશા છે કે આ માહિતી તમારી આગામી CCE, GPSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં માર્કસ મેળવવામાં ચોક્કસ મદદરૂપ થશે.

⚠️ ડિસ્ક્લેમર (Disclaimer)

આ પોસ્ટમાં આપવામાં આવેલી નોબેલ પ્રાઈઝની વિગતો સત્તાવાર સ્ત્રોતો (NobelPrize.org) અને વિશ્વસનીય શૈક્ષણિક સામગ્રીના આધારે તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ માહિતીનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર શૈક્ષણિક માર્ગદર્શનનો છે. તથ્યો અને આંકડાઓમાં સમય જતાં ફેરફાર થઈ શકે છે, તેથી સત્તાવાર જાહેરાતોને જ આખરી ગણવી. EduStepGujarat ટીમ ડેટાની સચોટતા માટે સતત પ્રયત્નશીલ છે, પરંતુ કોઈપણ ટાઈપિંગ ભૂલ કે ફેરફાર માટે ટીમ જવાબદાર રહેશે નહીં.

વધુ આવી જ ઉપયોગી માહિતી માટે અમારી સાથે જોડાયેલા રહો!

🌐 VISIT: WWW.EDUSTEPGUJARAT.COM

તમારી સફળતાનો સાચો માર્ગ

EduStepGujarat Logo

Sanjay Shekh

ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો

વધુ નવું વધુ જૂનું